आषाढी एकादशी 2027: विठ्ठल आणि पंढरपूरची वारी
आषाढी एकादशी ही आषाढ महिन्याच्या शुक्ल पक्षातली अकरावी तिथी, आणि विठ्ठलाचा मोठा दिवस. या दिवसासाठी लाखो वारकरी चालत पंढरपूरला जातात, आणि घरोघरी कुटुंबे उपवास करून दिवसभर विठ्ठलाचे नाव घेतात.
पुढच्या वेळी कधी
प्रत्येक प्रदेशात आषाढी एकादशी
आषाढी एकादशी म्हणजे काय
प्रत्येक एकादशी हा विष्णूसाठी पाळला जाणारा उपवासाचा दिवस असतो. परंपरेनुसार आषाढातल्या या एकादशीला विष्णू शेषनागावर निद्रेसाठी पहुडतात, आणि चातुर्मासाचे चार महिने, म्हणजे कार्तिकी एकादशीपर्यंत, निद्रेत असतात. म्हणूनच या एकादशीला देवशयनी, म्हणजे देव झोपी जाण्याची, एकादशी म्हणतात.
महाराष्ट्रात हा दिवस सर्वांत आधी पंढरपूरच्या विठ्ठलाचा, म्हणजे विठोबाचा. विठ्ठल हे कृष्णाचे एक रूप मानले जाते: विटेवर उभे, कमरेवर दोन्ही हात ठेवून आपल्या भक्तांची वाट पाहणारे. वारकरी परंपरेतले संत, म्हणजे ज्ञानेश्वर, तुकाराम, नामदेव आणि एकनाथ, यांनी विठ्ठलाचे गुणगान गायले.
वारी म्हणजे पंढरपूरपर्यंतची पायी वाटचाल. आळंदीहून ज्ञानेश्वरांची पालखी आणि देहूहून तुकारामांची पालखी एकादशीच्या आठवडे आधीच निघते. वारकरी अभंग गात गात या पालख्यांसोबत चालतात, आणि आषाढी एकादशीला पंढरपूरला पोहोचतात.
कुटुंबे घरी आषाढी एकादशी कशी पाळतात
अनेक जण या दिवशी धान्य न खाता उपवास करतात. उपवासाला साबुदाण्याची खिचडी, राजगिऱ्याचे पदार्थ, बटाटे, शेंगदाणे आणि फळे खाल्ली जातात. दुसऱ्या दिवशी सकाळी, म्हणजे द्वादशीला, पारणे करून उपवास सोडला जातो.
ज्या कुटुंबांना वारीत चालता येत नाही, ती आपल्या गावातल्या किंवा शहरातल्या विठ्ठल मंदिरात दर्शनाला जातात, संतांचे अभंग वाचतात, किंवा आपल्या शहरातल्या दिंडीत सामील होतात. दिंडी म्हणजे भजन करत, नामाचा गजर करत चालणाऱ्या भक्तांचा गट.
या दिवशी घरी तुळशीची पूजा केली जाते, आणि घरोघरी दिवसभर “विठ्ठल, विठ्ठल” किंवा “जय हरी विठ्ठल” असा नामजप चालू असतो.
भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशांत आषाढी एकादशीत काय वेगळे असते
महाराष्ट्रात आषाढी एकादशी हा वारकरी परंपरेचा सर्वांत मोठा दिवस आहे. पंढरपूरहून पालख्या पोहोचल्याची खबर आली की प्रत्येक गावात आणि शहरात हा दिवस साजरा होतो.
इतर प्रदेशांत हा दिवस देवशयनी एकादशी किंवा पद्मनाभ एकादशी म्हणून पाळला जातो: उपवास करून आणि विष्णूची पूजा करून. तो चातुर्मासाची सुरुवातही मानला जातो, आणि चातुर्मास संपेपर्यंत, म्हणजे कार्तिकी एकादशीपर्यंत, अनेक कुटुंबे लग्ने पुढे ढकलतात.
दर वर्षी आषाढी एकादशीची तारीख कशी ठरते
आषाढी एकादशी म्हणजे आषाढ शुक्ल एकादशी. ज्या दिवशी सूर्योदयाच्या वेळी एकादशी तिथी असते, त्या दिवशी आषाढी एकादशी पाळली जाते. पण एकादशी दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयालाही असली, तर गृहस्थांनी कोणत्या दिवशी आणि संन्याशांनी कोणत्या दिवशी एकादशी पाळावी, हे परंपरेचे नियम ठरवतात.
कार्तिकी एकादशी, म्हणजे कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षातली एकादशी, चातुर्मासाची सांगता करते, आणि त्या एकादशीसाठीही वारकरी पुन्हा चालत पंढरपूरला जातात, म्हणजे कार्तिकी वारी करतात.
आषाढी एकादशीसाठी आमच्या संग्रहातली विष्णूची आरती आणि विष्णुसहस्रनाम वाचा.