पंचांग आणि सणांच्या तारखांची गणना आम्ही कशी करतो

सोप्या शब्दांत

तुमचे पंचांग आणि सणांच्या तारखा, सोप्या शब्दांत

पद्धत

संपूर्ण पद्धत, ज्यांना खोलात जायचे आहे त्यांच्यासाठी

अयनांश: लाहिरी

या साइटवरील प्रत्येक निरयन स्थिती, म्हणजे राशी, नक्षत्र, तिथी, योग आणि करण, लाहिरी अयनांशाने काढली जाते. भारत सरकारचे राष्ट्रीय पंचांग हेच मानक वापरते. वेगळ्या अयनांशाने काढलेली पंचांगे आमच्यापेक्षा वेगळी येतील: साधारणपणे एका अंशापेक्षाही कमी फरकाने, पण कधीकधी इतक्या फरकाने की नक्षत्र बदलण्याची वेळ एका तारखेतून दुसऱ्या तारखेत सरकते. तुमच्या विश्वासाचे एखादे पंचांग आमच्याशी जुळत नसेल, तर आधी अयनांश तपासा.

लाहिरी अयनांशाची एकापेक्षा जास्त प्रकाशित रूपे आहेत, आणि त्यांच्यात दहा-वीस विकलांचा (आर्कसेकंदांचा) फरक असतो. आमचे मूल्य J2000.0 या संदर्भकाळी २३°५१′२५.५″ आहे, आणि ते एकाच संपात-चलन (प्रिसेशन) सूत्राने पुढे नेले जाते. हा फरक संक्रांतीच्या वेळेत (सूर्य एखाद्या राशीत प्रवेश करतो तो क्षण) दिसतो: एका प्रचलित पंचांगाच्या तुलनेत २०२६ मधील प्रत्येक संक्रांतीला आमची वेळ सुमारे आठ मिनिटे आधी आली, आणि प्रत्येक तारीख तीच राहिली. एखादी संक्रांत सूर्यास्ताच्या काही मिनिटांच्या आत येत असेल, तर ती कोणत्या दिवशी पाळायची हे तुमच्या स्थानिक पंचांगात पाहून घ्या.

एफेमेरिस: ग्रहस्थितीची गणना

ग्रहांच्या स्थिती आम्ही प्रकाशित खगोलशास्त्रीय सिद्धांतांवरून काढतो, जे आम्ही स्वतः आमच्या कोडमध्ये उतरवले आहेत: ग्रहांसाठी VSOP87D आणि चंद्रासाठी ELP2000-82B. त्यांची पडताळणी नासाच्या जेट प्रोपल्शन लॅबोरेटरीच्या (JPL) संदर्भ एफेमेरिसशी केली आहे. हे दोन्ही सिद्धांत प्रकाशित वैज्ञानिक माहितीसंग्रह आहेत. आम्ही ते आमच्या स्वतःच्या कोडमध्ये चालवतो, आणि यात कोणत्याही त्रयस्थ एफेमेरिस लायब्ररीचा वापर होत नाही.

पडताळणी: JPL DE440s शी, २ कलांच्या आत

आमच्या कोडमधील प्रत्येक स्थिती-फंक्शनची तुलना JPL च्या DE440s एफेमेरिसशी केली आहे. ती एक स्वतंत्र गणना आहे, आणि स्वतंत्र माहितीसंचावर आधारलेली आहे. ही तुलना १९३० ते २०१० दरम्यानच्या अकरा तारखांवर झाली. मान्य फरकाची मर्यादा २ कला (आर्कमिनिट) आहे, आणि मोजलेला सर्वाधिक फरक, चंद्राच्या पातावर, ०.३५ कला होता. पंचांगाला जेवढी अचूकता लागते, तिच्यात हे सहज बसते: तिथीची सीमा दिवसाला सुमारे बारा अंश पुढे सरकते.

या वर्षांबाहेरच्या स्थिती JPL शी ताडून पाहिलेल्या नाहीत, आणि तसा दावाही आम्ही करत नाही. शतकांच्या अंतरावरच्या एखाद्या तारखेसाठी, किंवा जिथे विकलेपर्यंतच्या अचूकतेचा आधार महत्त्वाचा असतो अशा कामासाठी, खास त्यासाठी तयार केलेली एफेमेरिस वापरा.

सूर्योदय, सूर्यास्त आणि ठिकाण

क्षितिजावर अवलंबून असणाऱ्या वेळा, म्हणजे सूर्योदय, सूर्यास्त, राहू काळ, चौघडिया आणि दिवसाचे भाग, एखाद्या विशिष्ट शहराच्या अक्षांश, रेखांश आणि स्थानिक प्रमाणवेळेनुसार काढल्या जातात, राष्ट्रीय सरासरीनुसार नव्हे. पंचांगाचे प्रत्येक पान ते कोणत्या शहरासाठी काढले आहे ते सांगते. जिथे पानावर शहराचे नाव नसेल, तिथे ते पान मुंबईसाठी असते.

सूर्याची वरची कड क्षितिजाला टेकते ते क्षण म्हणजे सूर्योदय आणि सूर्यास्त, वातावरणीय अपवर्तन लक्षात घेऊन (प्रमाण उन्नतांश −०.८३३°). जी पंचांगे थोडा उशिराचा सूर्योदय छापतात, ती एखाद्या क्वचित दिवशी त्या दिवसाची तिथी आमच्यापेक्षा वेगळी सांगू शकतात. छापील पंचांगांचा सूर्योदय आमच्या सूर्योदयापेक्षा सुमारे दोन मिनिटांनी वेगळा असू शकतो.

दिनदर्शिकेतील महिने, वर्षे आणि सणांच्या तारखा

प्रत्येक शहराची दिनदर्शिका महिन्याखाली आपली गणनापद्धत शब्दांत सांगते. एखाद्या शहराच्या पानावर दुसरी पद्धत सांगितलेली नसेल, तर महिने अमांत मोजले जातात (प्रत्येक महिना अमावस्येला संपतो), वर्षे शक संवतात (शालिवाहन शक) दिली जातात, अयनांश लाहिरी असतो, आणि सणांच्या तारखा स्मार्त परंपरेनुसार असतात.

दिनदर्शिकेच्या मुख्य पानावर यादीत असलेल्या प्रत्येक शहराच्या दिनदर्शिकेत सण आणि व्रतांच्या तारखा त्याच शहरासाठी काढल्या जातात. इतर कोणत्याही शहराची दिनदर्शिका मुंबईच्या तारखा दाखवते, आणि पानावर तसे एकदा सांगते. शहराचे सूर्योदय, सूर्यास्त आणि इतर वेळा मात्र नेहमी त्या शहराच्याच असतात.

प्रत्येक महिन्याच्या मागच्या पानावरचा मजकूर

एखाद्या महिन्याच्या दिनदर्शिकेखाली, मागचे पान त्या महिन्यातील मुख्य सण समजावून सांगते, प्रत्येक चंद्र राशीसाठी त्या महिन्याचे राशिभविष्य सांगते, आणि त्या महिन्यातील ग्रहणे आणि ऋतू नोंदवते. हा मजकूर एक लँग्वेज मॉडेल लिहिते: इंग्रजी, हिंदी आणि मराठीत प्रत्येकी स्वतंत्रपणे, एका भाषेतून दुसऱ्या भाषेत भाषांतर करून कधीच नाही. आणि तो फक्त त्या महिन्यासाठी काढलेल्या दिनदर्शिकेवरून लिहिला जातो: त्या पानासाठी साठवलेल्या तारखा, तिथी, चांद्रमास आणि ग्रहस्थिती.

मग कोड तो मजकूर याच तथ्यांशी ताडून पाहतो. मजकुरात जे जे येते, म्हणजे प्रत्येक तारीख, वेळ, संख्या, तिथी, नक्षत्र, महिना, राशी आणि ग्रह, ते सगळे त्या तथ्यांमध्ये असलेलेच असले पाहिजे: त्या भाषेच्या लेखनपद्धतीत, ठरलेल्या लांबीत, आणि कोणत्याही फळाचे वचन न देता. त्यानंतर दुसरे, वेगळे मॉडेल तो मजकूर तथ्ये, भाषा आणि सूर या तिन्ही दृष्टींनी तपासते. दोन्ही तपासण्यांत टिकला तरच मजकूर पानावर दिसतो; जो टिकत नाही, तो इशारा लावून दाखवला जात नाही, तर पानावरून वगळला जातो.

मुस्लिम सणांच्या तारखा

मुस्लिम महिना नवी चंद्रकोर दिसल्यावर सुरू होतो, आणि भारतात ती गणितावर आधारित (टॅब्युलर) हिजरी कॅलेंडरच्या अंदाजापेक्षा एक दिवस उशिरा दिसू शकते. प्रत्येक महिन्याचा पहिला दिवस आम्ही त्या वर्षासाठी प्रसिद्ध झालेल्या महिन्यांच्या सुरुवातीच्या तारखांवरून घेतो. ज्या महिन्यांच्या तारखा अजून प्रसिद्ध झालेल्या नाहीत, त्यांच्यासाठी गणिती कॅलेंडरची अपेक्षित तारीख आम्ही दाखवतो, आणि त्या वर्षाच्या सुरुवातीच्या तारखा प्रसिद्ध होईपर्यंत तिच्यावर स्पष्ट लिहिलेले असते: "अपेक्षित, चंद्रदर्शनावर अवलंबून".

आम्ही पानावर काय टाकत नाही

"दहापैकी इतके गुण" असा कोणताही एकत्रित आकडा आम्ही प्रसिद्ध करत नाही, आणि एखाद्या दिवसाला चांगला किंवा वाईट ठरवून त्याची श्रेणी लावत नाही. एखादा कालखंड काय आहे आणि तो सहसा कोणत्या कामासाठी वापरला जातो, हे परंपरा सांगते. असे अनेक कालखंड मिसळून काढलेला एकच आकडा आमच्या मनाने रचलेला ठरेल. तो खऱ्या तिथीसारख्याच अक्षरांत छापलेला असेल, आणि वाचणाऱ्याला त्या दोघांतला फरक ओळखायला कोणताच मार्ग उरणार नाही. जिथे आम्ही एखादी संख्या सांगतो, उदाहरणार्थ एका दिवसात किती महत्त्वाच्या वेळा आहेत, ती फक्त मोजणी असते; एखाद्या कल्पित कमाल आकड्यापैकी इतके, अशी ती कधीच दाखवली जात नाही.

एखादे मूल्य चुकीचे वाटले तर

या साइटवर काढलेले एखादे मूल्य तुमच्या विश्वासाच्या एखाद्या स्रोताशी जुळत नसेल, तर आम्हाला सांगा: कोणते पान, कोणते मूल्य, कोणते शहर, कोणती तारीख, आणि तुम्ही कोणत्या पंचांगाशी ताडून पाहिले. एवढ्या माहितीवरून आम्ही ते पुन्हा काढून पाहू शकतो. hello@bhagya.cards वर लिहा; आम्ही एका कामकाजाच्या दिवसात उत्तर पाठवू, मराठी, हिंदी किंवा इंग्रजीत.

दिनदर्शिका उघडाआजचे पंचांग पाहादिनदर्शिकेत काय काय आहे

आमचे अस्वीकरण देखील जरूर वाचा.