दत्त जयंती 2026: श्री दत्तात्रेयांचा जन्मदिवस
दत्त जयंती हा श्री दत्तात्रेयांचा जन्मदिवस. तो मार्गशीर्ष महिन्याच्या पौर्णिमेला साजरा होतो. दत्तात्रेयांचा जन्मोत्सव सायंकाळी साजरा केला जातो, आणि अनेक मराठी घरांत त्याआधीच्या आठवडाभर गुरुचरित्राचे वाचन चालते.
पुढच्या वेळी कधी
प्रत्येक प्रदेशात दत्त जयंती
दत्त जयंती म्हणजे काय
दत्तात्रेय म्हणजे ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव हे तिघे एकाच रूपात, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे. ते अत्री ऋषी आणि सती अनसूया यांचे पुत्र. दत्तात्रेयांचे रूप असे चित्रित केले जाते: तीन मुखे आणि सहा हात, मागे गाय, पायाशी चार श्वान, आणि ते औदुंबराच्या झाडाखाली उभे.
गुरूंचे गुरू म्हणून घरोघरी दत्तात्रेयांची उपासना केली जाते. श्रीपाद श्रीवल्लभ आणि नृसिंह सरस्वती हे दत्तात्रेयांचे अवतार मानले जातात. या दोघांचे जीवन सांगणारे गुरुचरित्र हा दत्त परंपरेचा मुख्य ग्रंथ आहे.
भागवत सांगते त्याप्रमाणे, दत्तात्रेय हे फिरते गुरू म्हणूनही स्मरले जातात. त्यांनी आपल्या भोवतालच्या जगातल्या चोवीस गुरूंकडून शिकवण घेतली. पृथ्वी, वारा, समुद्र, मधमाशी आणि एक लहान मूल हे त्या चोवीस गुरूंपैकी काही गुरू.
कुटुंबे घरी दत्त जयंती कशी साजरी करतात
अनेक कुटुंबे पौर्णिमेला संपणाऱ्या सात दिवसांत गुरुचरित्राचे पारायण करतात, म्हणजे संपूर्ण ग्रंथाचे नियमाने वाचन. पारायणाच्या या सात दिवसांत घरातले सगळे साधे जेवण घेतात, आणि पहाटे लवकर उठतात.
दत्त जयंतीच्या दिवशी घरोघरी दत्ताच्या मूर्तीची किंवा पादुकांची पूजा केली जाते. सायंकाळी, म्हणजे परंपरेनुसार दत्तात्रेयांच्या जन्माच्या वेळी, जन्मोत्सव साजरा होतो: पाळणा हलवला जातो, फुले वाहिली जातात, आणि दत्ताची आरती, “त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ती”, म्हटली जाते.
त्यानंतर सुंठवडा, म्हणजे सुंठ घालून केलेला गोड प्रसाद, आणि जेवणाचा नैवेद्य दाखवला जातो. कुटुंबातली मंडळी एकत्र बसून “दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा” असा जप करतात.
अनेक जण पौर्णिमेच्या दिवशीच उपवास करतात. दत्त जयंतीला मंदिरांत अन्नदान होते, म्हणजे दर्शनाला येणाऱ्या प्रत्येकाला जेवण दिले जाते. परंपरेत अन्नदान हे या दिवसाचे सर्वोत्तम अर्पण मानले जाते.
भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशांत दत्त जयंतीत काय वेगळे असते
महाराष्ट्रात दत्त जयंतीचे मोठे मेळावे दत्त क्षेत्रांवर, म्हणजे दत्तात्रेयांच्या तीर्थस्थानांवर, भरतात: कृष्णा नदीच्या काठावरची नरसोबाची वाडी आणि औदुंबर, आणि शहरांतली अनेक दत्त मंदिरे.
कर्नाटकातील गाणगापूर, आंध्र प्रदेशातील पीठापूर आणि गुजरातमधील गिरनार येथेही हा दिवस मोठ्या जत्रा भरवून साजरा होतो.
गुजरातमध्ये यात्रेकरू गिरनार पर्वताच्या शिखरावर असलेल्या दत्ताच्या पादुकांपर्यंत चढून जातात, आणि पादुकांचे दर्शन घेतात. अनेक मराठी गावांत भजन आणि कीर्तन यांच्या सप्ताहाची सांगता याच दिवशी होते.
दर वर्षी दत्त जयंतीची तारीख कशी ठरते
दत्त जयंती म्हणजे मार्गशीर्ष महिन्याची पौर्णिमा. ज्या दिवशी सायंकाळी, म्हणजे दत्तात्रेयांच्या जन्माच्या वेळी, पौर्णिमा तिथी असते, त्या दिवशी दत्त जयंती साजरी होते.
दत्ताची आरती, “त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ती”, वाचा; जन्माच्या वेळी, सायंकाळी, ती म्हटली जाते.