- भाषा
- मराठी
- रचयिता किंवा स्रोत
- शेवटच्या ओळीत संत एकनाथांचे नाव
- लांबी
- चार कडवी आणि ध्रुवपद
या पाठाविषयी
महाराष्ट्रात दत्तात्रेयाला ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांचे एकच रूप आणि दत्त परंपरेचा पहिला गुरू मानतात. आरतीची सुरुवातच या भावाने होते: तीन गुण एकाच ठायी, तिन्ही लोकांचा राजा. शेवटच्या ओळीत "एका जनार्दनी" येते, ही संत एकनाथांची नाममुद्रा आहे; गुरू जनार्दनांच्या नावाने ते स्वतःला "एका" म्हणत.
गुरुवारी, मार्गशीर्ष पौर्णिमेच्या दत्त जयंतीला आणि गुरुचरित्राच्या पारायणानंतर घराघरांत आणि दत्त मंदिरांत ही आरती म्हणतात. प्रत्येक कडव्यानंतर ध्रुवपद पुन्हा म्हणतात.
पाठ
कडवे १
त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ती दत्त हा जाणा।
त्रिगुणी अवतार त्रैलोक्य राणा॥
नेति नेति शब्द न ये अनुमाना।
सुरवर मुनिजन योगी समाधि न ये ध्याना॥१॥
हा दत्त त्रिगुणात्मक, त्रैमूर्ती आहे हे जाणा: तिन्ही गुणांचा अवतार, त्रैलोक्याचा राजा. वेद "नेति नेति" म्हणतात, शब्द आणि अनुमान त्याच्यापर्यंत पोहोचत नाहीत; श्रेष्ठ देव, मुनी आणि योग्यांना समाधीतही तो ध्यानात येत नाही.
ध्रुवपद, प्रत्येक कडव्यानंतर पुन्हा म्हणतात
जय देव जय देव जय श्रीगुरुदत्ता।
आरती ओवाळिता हरली भवचिंता॥
देवा, तुझा जयजयकार असो, श्री गुरुदत्ता. या ध्रुवपदानुसार आरती ओवाळताच संसाराची चिंता हरली.
कडवे २
सबाह्य अभ्यंतरी तू एक दत्त।
अभाग्यासी कैची कळेल ही मात॥
पराही परतली तेथे कैचा हेत।
जन्ममरणाचा पुरलासे अंत॥२॥
आत आणि बाहेर तू एकच दत्त आहेस. अभाग्याला ही गोष्ट कशी कळावी? परा वाणीही तिथून परतली, तिथे कोणता हेतू उरणार? जन्म-मरणाचा शेवट झाला.
कडवे ३
दत्त येऊनिया उभा ठाकला।
सद्भावे साष्टांगे प्रणिपात केला॥
प्रसन्न होऊनि आशीर्वाद दिधला।
जन्ममरणाचा फेरा चुकविला॥३॥
दत्त येऊन उभा राहिला. सद्भावाने मी साष्टांग प्रणिपात केला. प्रसन्न होऊन त्याने आशीर्वाद दिला, आणि जन्म-मरणाचा फेरा चुकला.
कडवे ४
दत्त दत्त ऐसे लागले ध्यान।
हरपले मन झाले उन्मन॥
मीतूपणाची झाली बोळवण।
एका जनार्दनी श्रीदत्तध्यान॥४॥
"दत्त, दत्त" असे ध्यान लागले. मन हरपले आणि उन्मन झाले. मी-तूपणाची बोळवण झाली. जनार्दनांचा एका श्रीदत्ताच्या ध्यानात आहे.
जिथे पाठभेद आढळतात
या आरतीच्या छापील प्रतींमध्ये दुसऱ्या आणि तिसऱ्या कडव्यातील काही शब्द वेगळे आढळतात. इथे सर्वाधिक म्हटले जाणारे शब्द दिले आहेत.
संबंधित पाठ
ॲपमध्ये जे पानावर होऊ शकत नाही ते मिळते: जपाची मोजणी, संकल्प आणि रोजचा क्रम. ॲपमध्ये तुमची साधना उघडा