- भाषा
- हिंदी
- रचयिता किंवा स्रोत
- पारंपरिक; एका कडव्यात तुलसीदासांचे नाव
- लांबी
- ध्रुवपद आणि सहा कडवी
या पाठाविषयी
उत्तर भारतात मंगळवारी, शनिवारी आणि हनुमान जयंतीला हनुमान चालिसेनंतर बहुधा हीच आरती म्हणतात. तिच्यात रामायणाची कथा हनुमानाच्या कार्यातून सांगितली आहे: रामाचा निरोप घेऊन लंकेला जाणे, नगर जाळणे, लक्ष्मणासाठी संजीवनी आणणे आणि पाताळात अहिरावणापासून सोडवणे.
प्रत्येक कडव्यानंतर ध्रुवपद पुन्हा म्हणतात. महाराष्ट्रात हनुमानाची दुसरी आरती, सत्राणे उड्डाणे, अधिक म्हटली जाते; ती समर्थ रामदासांची रचना आहे.
पाठ
ध्रुवपद, प्रत्येक कडव्यानंतर पुन्हा म्हणतात
आरती कीजै हनुमान लला की।
दुष्ट दलन रघुनाथ कला की॥
हनुमान लल्लाची आरती करा, जो दुष्टांचा नाश करतो आणि रघुनाथाची कला आहे.
कडवे १
जाके बल से गिरिवर कांपे।
रोग दोष जाके निकट न झांके॥
अंजनि पुत्र महाबलदायी।
संतन के प्रभु सदा सहाई॥
त्याच्या बळाने पर्वतही थरथरतात आणि रोग-दोष त्याच्या जवळ फिरकत नाहीत. अंजनीचा हा पुत्र महाबल देणारा असून संतांचा सदा सहायक आहे.
कडवे २
दे बीरा रघुनाथ पठाए।
लंका जारि सिया सुधि लाए॥
लंका सो कोट समुद्र सी खाई।
जात पवनसुत बार न लाई॥
रघुनाथाने विडा देऊन त्याला पाठवले. लंका जाळून त्याने सीतेची खबर आणली. लंकेचा कोट आणि समुद्रासारखा खंदक होता, तरी पवनपुत्राला तो ओलांडून जायला वेळ लागला नाही.
कडवे ३
लंका जारि असुर संहारे।
सियारामजी के काज संवारे॥
लक्ष्मण मूर्छित पड़े सकारे।
आनि संजीवन प्राण उबारे॥
लंका जाळून असुरांचा संहार केला आणि सीता-रामांचे कार्य साधले. लक्ष्मण पहाटे मूर्च्छित पडला, तेव्हा संजीवनी आणून त्याचे प्राण वाचवले.
कडवे ४
पैठि पाताल तोरि जम-कारे।
अहिरावण की भुजा उखारे॥
बाएं भुजा असुरदल मारे।
दाहिने भुजा संतजन तारे॥
पाताळात शिरून यमाचे बंध तोडले आणि अहिरावणाचा हात उखडून टाकला. डाव्या हाताने असुरसेनेला मारले आणि उजव्या हाताने संतांना तारले.
कडवे ५
सुर नर मुनि आरती उतारें।
जय जय जय हनुमान उचारें॥
कंचन थार कपूर लौ छाई।
आरती करत अंजना माई॥
देव, माणसे आणि मुनी आरती ओवाळतात आणि जय जय जय हनुमान म्हणतात. सोन्याच्या ताटात कापराची ज्योत पसरली आहे आणि अंजना माता आरती करते.
कडवे ६
लंक विध्वंस किए रघुराई।
तुलसीदास स्वामी कीर्ति गाई॥
जो हनुमानजी की आरती गावे।
बसि बैकुंठ परम पद पावे॥
रघुरायाने लंकेचा विध्वंस केला आणि तुलसीदासांनी त्याची कीर्ती गायली. या कडव्यानुसार जो हनुमानाची आरती गातो तो वैकुंठात राहून परम पद पावतो.
जिथे पाठभेद आढळतात
तुलसीदासांचे नाव असलेले कडवे काही प्रतींत आहे आणि काहींत नाही. ते सहसा म्हटले जात असल्याने इथे ठेवले आहे.
संबंधित पाठ
ॲपमध्ये जे पानावर होऊ शकत नाही ते मिळते: जपाची मोजणी, संकल्प आणि रोजचा क्रम. ॲपमध्ये तुमची साधना उघडा