- भाषा
- हिंदी
- रचयिता किंवा स्रोत
- शेवटच्या कडव्यात शिवानंद स्वामींचे नाव
- लांबी
- ध्रुवपद आणि बारा कडवी
या पाठाविषयी
उत्तर भारतातील घरांत आणि मंदिरांत देवीसाठी ही आरती म्हणतात: नवरात्राच्या नऊ रात्री, माता की चौकी किंवा देवी जागरणात आणि शुक्रवारी. तिच्यात देवीचे सिंहावर आरूढ रूप आहे: खड्ग आणि खप्पर, आणि तिने जिंकलेले असुर, शुंभ-निशुंभ, महिषासुर, चंड-मुंड, रक्तबीज, मधु-कैटभ.
पुढे देवीला ब्रह्माणी, रुद्राणी, कमला आणि जगन्माता म्हटले आहे. प्रत्येक कडव्यानंतर ध्रुवपद पुन्हा म्हणतात. महाराष्ट्रात देवीची मराठी आरती, दुर्गे दुर्घट भारी, अधिक म्हटली जाते.
पाठ
ध्रुवपद, प्रत्येक कडव्यानंतर पुन्हा म्हणतात
जय अम्बे गौरी,
मैया जय श्यामा गौरी ।
तुमको निशदिन ध्यावत,
हरि ब्रह्मा शिवरी ॥
अंबे गौरी, तुझा जय असो; माते, श्यामा गौरी, तुझा जय असो. हरी, ब्रह्मा आणि शिव रात्रंदिवस तुझे ध्यान करतात.
कडवे १
मांग सिंदूर विराजत,
टीको मृगमद को ।
उज्ज्वल से दोउ नैना,
चंद्रवदन नीको ॥
भांगेत शेंदूर शोभतो आणि कपाळावर कस्तुरीचा टिळा. दोन्ही डोळे उज्ज्वल आहेत आणि चंद्रासारखे मुख सुंदर आहे.
कडवे २
कनक समान कलेवर,
रक्ताम्बर राजै ।
रक्तपुष्प गल माला,
कंठन पर साजै ॥
तुझी काया सोन्यासारखी आहे आणि तिच्यावर लाल वस्त्र शोभते. गळ्यात लाल फुलांची माळ सजली आहे.
कडवे ३
केहरि वाहन राजत,
खड्ग खप्पर धारी ।
सुर-नर-मुनिजन सेवत,
तिनके दुखहारी ॥
सिंह तुझे वाहन आहे आणि तू खड्ग व खप्पर धारण करतेस. देव, माणसे आणि मुनी तुझी सेवा करतात, आणि तू त्यांचे दुःख हरतेस.
कडवे ४
कानन कुण्डल शोभित,
नासाग्रे मोती ।
कोटिक चंद्र दिवाकर,
सम राजत ज्योती ॥
कानांत कुंडले शोभतात आणि नाकाच्या टोकावर मोती. तुझे तेज कोट्यवधी चंद्र-सूर्यांसारखे आहे.
कडवे ५
शुंभ-निशुंभ बिदारे,
महिषासुर घाती ।
धूम्र विलोचन नैना,
निशदिन मदमाती ॥
तू शुंभ-निशुंभांना विदीर्ण केलेस आणि महिषासुराचा वध केलास. धूम्रलोचनाला जाळणारे तुझे डोळे रात्रंदिवस मदमत्त असतात.
कडवे ६
चण्ड-मुण्ड संहारे,
शोणित बीज हरे ।
मधु-कैटभ दोउ मारे,
सुर भयहीन करे ॥
तू चंड-मुंडांचा संहार केलास आणि रक्तबीजाचे रक्त हरण केलेस. मधु आणि कैटभ दोघांना मारलेस आणि देवांना निर्भय केलेस.
कडवे ७
ब्रह्माणी, रुद्राणी,
तुम कमला रानी ।
आगम निगम बखानी,
तुम शिव पटरानी ॥
तू ब्रह्माणी, रुद्राणी आणि कमला राणी आहेस. आगम आणि निगम तुझे वर्णन करतात; तू शिवाची पट्टराणी आहेस.
कडवे ८
चौंसठ योगिनी मंगल गावत,
नृत्य करत भैरों ।
बाजत ताल मृदंगा,
अरू बाजत डमरू ॥
चौसष्ट योगिनी मंगलगान गातात आणि भैरव नृत्य करतो. ताल आणि मृदंग वाजतात, आणि डमरूही वाजतो.
कडवे ९
तुम ही जग की माता,
तुम ही हो भरता,
भक्तन की दुख हरता ।
सुख संपति करता ॥
तूच जगाची माता आहेस आणि तूच पालन करणारी. या कडव्यानुसार तू भक्तांचे दुःख हरतेस आणि त्यांना सुख व संपत्ती देतेस.
कडवे १०
भुजा चार अति शोभित,
वर मुद्रा धारी ।
मनवांछित फल पावत,
सेवत नर नारी ॥
तुझे चारही हात शोभतात आणि एक वरमुद्रेत आहे. या कडव्यानुसार जे स्त्री-पुरुष तुझी सेवा करतात, त्यांना इच्छित फळ मिळते.
कडवे ११
कंचन थाल विराजत,
अगर कपूर बाती ।
श्रीमालकेतु में राजत,
कोटि रतन ज्योती ॥
सोन्याच्या ताटात अगर आणि कापराची वात सजली आहे. श्रीमालकेतूत कोट्यवधी रत्नांसारखी ज्योत शोभते.
कडवे १२
श्री अंबेजी की आरती,
जो कोई नर गावे ।
कहत शिवानंद स्वामी,
सुख-संपति पावे ॥
या कडव्यानुसार जो कोणी श्री अंबेची ही आरती गातो त्याला सुख आणि संपत्ती मिळते: असे शिवानंद स्वामी म्हणतात.
जिथे पाठभेद आढळतात
प्रतींमध्ये काही शब्द वेगळे आढळतात: एका कडव्यात कुठे "वर मुद्रा धारी" तर कुठे "खड्ग खप्पर धारी" आहे, आणि इतर ठिकाणीही काही शब्द भिन्न आहेत. इथे सर्वाधिक म्हटले जाणारे शब्द दिले आहेत.
संबंधित पाठ
ॲपमध्ये जे पानावर होऊ शकत नाही ते मिळते: जपाची मोजणी, संकल्प आणि रोजचा क्रम. ॲपमध्ये तुमची साधना उघडा