गणेश चतुर्थी 2027: गणपती बाप्पा घरी येतात
गणेश चतुर्थी म्हणजे गणपती बाप्पा घरी येण्याचा दिवस. भाद्रपद शुक्ल पक्षाच्या चौथ्या दिवशी कुटुंबे गणपतीची मूर्ती घरी आणतात, दीड दिवसांपासून दहा दिवसांपर्यंत तिची पूजा करतात, आणि मग “गणपती बाप्पा मोरया” असा जयघोष करत तिला विसर्जनासाठी पाण्यावर नेतात.
पुढच्या वेळी कधी
प्रत्येक प्रदेशात गणेश चतुर्थी
गणेश चतुर्थी म्हणजे काय
हा दिवस गणपतीचा जन्मदिवस म्हणून साजरा केला जातो. परंपरेत गणपतीला विघ्नहर्ता मानले जाते. कोणतीही पूजा असो, तिच्यात सर्वांत आधी गणपतीची पूजा होते, आणि तो विद्येचा आणि प्रत्येक शुभारंभाचा अधिपती मानला जातो.
हा उत्सव चौदाव्या दिवसापर्यंत, म्हणजे अनंत चतुर्दशीपर्यंत, चालतो. त्या दिवशी निघणाऱ्या सर्वांत मोठ्या मिरवणुका गणपतीच्या मूर्ती समुद्रावर, नदीवर किंवा तलावावर विसर्जनासाठी नेतात. अनेक घरांत मात्र त्याआधीच गणपतीला निरोप दिला जातो: दीड दिवसांनी, पाच दिवसांनी किंवा सात दिवसांनी.
महाराष्ट्रात हा उत्सव घरापुरता न राहता सार्वजनिकही झाला: प्रत्येक गल्लीत गणेश मंडळे, गाणी आणि वाद्ये, आणि ढोल-ताशांचा गजर.
कुटुंबे घरी गणपती कसे बसवतात
मूर्ती, बहुधा मातीची, वाजतगाजत घरी आणली जाते, आणि सजवलेल्या आसनावर बसवली जाते. मग मंत्रांनी प्राणप्रतिष्ठा केली जाते, म्हणजे गणपतीला मूर्तीत येण्याचे आवाहन करणारा विधी. त्यानंतर उत्सवभर कुटुंब सकाळी आणि संध्याकाळी गणपतीची आरती करते.
गणपतीला दूर्वा, लाल फुले आणि मोदक अर्पण केले जातात. मोदक म्हणजे तांदळाच्या पिठाच्या पारीत नारळ आणि गूळ यांचे सारण भरून केलेला गोड पदार्थ. महाराष्ट्रात मोदक उकडीचे, म्हणजे वाफवून केलेले असतात, तर काही घरांत ते तळूनही करतात.
अनेक मराठी कुटुंबांत उत्सवाच्या मधल्या तीन दिवसांसाठी गौरी, म्हणजे गणपतीची आई, घरी येते. माहेरी आलेल्या लेकीसारखी तिची पूजा केली जाते, आणि तिला प्रेमाने जेवू घातले जाते.
विसर्जनाच्या दिवशी कुटुंब शेवटची आरती करते, दहीभात आणि मोदकांचा नैवेद्य दाखवते, आणि “पुढच्या वर्षी लवकर या” अशी विनवणी करत गणपतीला विसर्जनासाठी पाण्यावर नेते.
भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशांत गणेशोत्सवात काय वेगळे असते
महाराष्ट्रात आणि गोव्यात गणेशोत्सव हा वर्षातला सर्वांत मोठा सण आहे. तो घरोघरी साजरा होतो, आणि सार्वजनिक मंडळांतही.
कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणात या दिवसाला विनायक चविथी म्हणतात. तिथे दक्षिणेचे मोदक, म्हणजे कोळुकट्टै, केले जातात, आणि आदल्या दिवशी गौरीची पूजा होते.
इतर प्रदेशांत अनेक कुटुंबे हा दिवस घरी पूजा करून साजरा करतात, आणि देशभरात दर महिन्याच्या कृष्ण पक्षातली चतुर्थी, म्हणजे संकष्टी, हीसुद्धा गणपतीसाठी पाळली जाते.
दर वर्षी गणेश चतुर्थीची तारीख कशी ठरते
गणेश चतुर्थी म्हणजे भाद्रपद शुक्ल पक्षाची चतुर्थी. ज्या दिवशी मध्यान्हकाळी चतुर्थी तिथी असते, त्या दिवशी ती साजरी होते, कारण गणपतीचा जन्म मध्यान्ही झाला असे मानले जाते. परंपरेनुसार या रात्री चंद्राकडे पाहत नाहीत.
अनंत चतुर्दशी म्हणजे त्याच शुक्ल पक्षाची चतुर्दशी. ती गणेश चतुर्थीनंतर दहा दिवसांनी येते, आणि तिच्याबरोबर उत्सवाची सांगता होते.
गणपतीची आरती, गणपती अथर्वशीर्ष आणि वक्रतुंड महाकाय वाचा.