गणपती अथर्वशीर्ष

शांतिपाठ १

ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा ।
भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ॥
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवांसस्तनूभिः ।
व्यशेम देवहितं यदायुः ॥
ॐ स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः ।
स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ॥
स्वस्तिनस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः ।
स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥
ॐ तन्मामवतु
तद् वक्तारमवतु
अवतु माम्
अवतु वक्तारम्
ॐ शांतिः । शांतिः ॥ शांतिः॥

ॐ. हे देवांनो, आम्ही कानांनी शुभ ऐकावे आणि डोळ्यांनी शुभ पाहावे. दृढ अंग आणि शरीराने स्तुती करत देवांनी दिलेले आयुष्य जगावे. महायशस्वी इंद्र, सर्वज्ञ पूषा, अखंड रथचक्राचा तार्क्ष्य आणि बृहस्पती आमचे कल्याण करोत. ते माझे आणि वक्त्याचे रक्षण करो. ॐ शांती, शांती, शांती.

खंड १

हरिः ॐ नमस्ते गणपतये ॥
त्वमेव प्रत्यक्षं तत्त्वमसि ॥ त्वमेव केवलं कर्ताऽसि ॥
त्वमेव केवलं धर्ताऽसि ॥ त्वमेव केवलं हर्ताऽसि ॥
त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि ॥
त्वं साक्षादात्माऽसि नित्यम् ॥ १॥

गणपती, तुला नमस्कार. तूच प्रत्यक्ष तत्त्व आहेस. केवळ तूच कर्ता, केवळ तूच धर्ता, केवळ तूच हर्ता आहेस. तूच हे सर्व, ब्रह्म आहेस. तूच साक्षात नित्य आत्मा आहेस.

खंड २

ऋतं वच्मि ॥ सत्यं वच्मि ॥ २॥

मी ऋत बोलतो. मी सत्य बोलतो.

खंड ३

अव त्वं माम् ॥ अव वक्तारम् ॥ अव श्रोतारम् ॥
अव दातारम् ॥ अव धातारम् ॥
अवानूचानमव शिष्यम् ॥
अव पश्चात्तात् ॥ अव पुरस्तात् ॥
अवोत्तरात्तात् ॥ अव दक्षिणात्तात् ॥
अव चोर्ध्वात्तात् ॥ अवाधरात्तात् ॥
सर्वतो मां पाहि पाहि समंतात् ॥ ३॥

माझे रक्षण कर, वक्ता, श्रोता, दाता, धारण करणारा, विद्वान आचार्य आणि शिष्य यांचे रक्षण कर. मागून, पुढून, उत्तरेकडून, दक्षिणेकडून, वरून आणि खालून रक्षण कर. सर्व बाजूंनी माझे रक्षण कर.

खंड ४

त्वं वाङ्मयस्त्वं चिन्मयः ॥
त्वमानंदमयस्त्वं ब्रह्ममयः ॥
त्वं सच्चिदानंदाद्वितीयोऽसि ॥
त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि ॥
त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि ॥ ४॥

तू वाणी आणि चेतना, आनंद आणि ब्रह्म आहेस. तू सत्, चित् आणि आनंद आहेस, अद्वितीय. तू प्रत्यक्ष ब्रह्म आहेस. तू ज्ञान आणि विज्ञान आहेस.

खंड ५

सर्वं जगदिदं त्वत्तो जायते ॥
सर्वं जगदिदं त्वत्तस्तिष्ठति ॥
सर्वं जगदिदं त्वयि लयमेष्यति ॥
सर्वं जगदिदं त्वयि प्रत्येति ॥
त्वं भूमिरापोऽनलोऽनिलो नभः ॥
त्वं चत्वारि वाक्पदानि ॥ ५॥

हे सारे जग तुझ्यापासून जन्मते, तुझ्यामुळे टिकते, तुझ्यात लय पावेल आणि तुझ्यातच परतते. तू पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू आणि आकाश आहेस. तू वाणीचे चार स्तर आहेस.

खंड ६

त्वं गुणत्रयातीतः त्वमवस्थात्रयातीतः ॥
त्वं देहत्रयातीतः ॥ त्वं कालत्रयातीतः ॥
त्वं मूलाधारस्थितोऽसि नित्यम् ॥
त्वं शक्तित्रयात्मकः ॥
त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यम् ॥
त्वं ब्रह्मा त्वं विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वं
इन्द्रस्त्वं अग्निस्त्वं वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चंद्रमास्त्वं
ब्रह्मभूर्भुवःस्वरोम् ॥ ६॥

तू तीन गुण, तीन अवस्था, तीन देह आणि तीन काळ यांच्या पलीकडे आहेस. तू नित्य मूलाधारात स्थित आहेस. तू तीन शक्तींचा आहेस. योगी नित्य तुझे ध्यान करतात. तू ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, इंद्र, अग्नी, वायू, सूर्य आणि चंद्र आहेस, तू ब्रह्म, लोक आणि ॐ आहेस.

खंड ७

गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनंतरम् ॥
अनुस्वारः परतरः ॥ अर्धेन्दुलसितम् ॥ तारेण ऋद्धम् ॥
एतत्तव मनुस्वरूपम् ॥ गकारः पूर्वरूपम् ॥
अकारो मध्यमरूपम् ॥ अनुस्वारश्चान्त्यरूपम् ॥
बिन्दुरुत्तररूपम् ॥ नादः संधानम् ॥
संहितासंधिः ॥ सैषा गणेशविद्या ॥
गणकऋषिः ॥ निचृद्गायत्रीच्छंदः ॥
गणपतिर्देवता ॥ ॐ गं गणपतये नमः ॥ ७॥

प्रथम गणातील पहिले अक्षर म्हणून, मग पहिला स्वर, मग अर्धचंद्राने शोभित अनुस्वार, ॐ ने तेजस्वी: हे तुझ्या मंत्राचे रूप आहे. ग पहिले रूप, अ मध्य, अनुस्वार शेवट, बिंदू त्यापुढे आणि नाद त्यांना जोडतो; संहिता ही त्यांची संधी आहे. ही गणेशविद्या आहे. तिचे ऋषी गणक, छंद निचृद् गायत्री, देवता गणपती. ॐ गं गणपतये नमः.

खंड ८

एकदंताय विद्महे । वक्रतुण्डाय धीमहि ॥
तन्नो दंतिः प्रचोदयात् ॥ ८॥

आम्ही एकदंताला जाणतो, वक्रतुंडाचे ध्यान करतो. तो दंती आम्हाला प्रेरणा देवो.

खंड ९

एकदंतं चतुर्हस्तं पाशमंकुशधारिणम् ॥
रदं च वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम् ॥
रक्तं लंबोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम् ॥
रक्तगंधानुलिप्तांगं रक्तपुष्पैः सुपूजितम् ॥
भक्तानुकंपिनं देवं जगत्कारणमच्युतम् ॥
आविर्भूतं च सृष्ट्यादौ प्रकृतेः पुरुषात्परम् ॥
एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां वरः ॥ ९॥

एक दात आणि चार हातांचा, पाश आणि अंकुश घेतलेला, दात आणि वरमुद्रा धारण केलेला, ध्वजावर मूषक, लाल, लंबोदर, सुपासारखे कान, लाल वस्त्र, लाल गंधाने लिप्त, लाल फुलांनी पूजित; भक्तांवर कृपाळू, जगाचे कारण, अच्युत, सृष्टीच्या आरंभी प्रकटलेला, प्रकृती आणि पुरुषाच्या पलीकडे. या खंडानुसार जो रोज याचे ध्यान करतो तो योग्यांत श्रेष्ठ आहे.

खंड १०

नमो व्रातपतये । नमो गणपतये । नमः प्रमथपतये ।
नमस्तेऽस्तु लंबोदरायैकदंताय ।
विघ्ननाशिने शिवसुताय । श्रीवरदमूर्तये नमो नमः ॥ १०॥

व्रातपतीला नमस्कार, गणपतीला नमस्कार, प्रमथपतीला नमस्कार. लंबोदर, एकदंत, विघ्ननाशक, शिवपुत्र, वरदमूर्ती, तुला नमस्कार.

खंड ११

एतदथर्वशीर्षं योऽधीते ॥ स ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
स सर्वतः सुखमेधते ॥ स सर्व विघ्नैर्नबाध्यते ॥
स पंचमहापापात्प्रमुच्यते ॥
सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति ॥
प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति ॥
सायंप्रातः प्रयुंजानो अपापो भवति ॥
सर्वत्राधीयानोऽपविघ्नो भवति ॥
धर्मार्थकाममोक्षं च विंदति ॥
इदमथर्वशीर्षमशिष्याय न देयम् ॥
यो यदि मोहाद्दास्यति स पापीयान् भवति
सहस्रावर्तनात् यं यं काममधीते
तं तमनेन साधयेत् ॥ ११॥

या खंडानुसार: जो या अथर्वशीर्षाचे अध्ययन करतो तो ब्रह्म होण्यास योग्य होतो, सर्वत्र सुखी होतो, विघ्नांनी बाधित होत नाही आणि पाच महापापांतून सुटतो. संध्याकाळी पठणाने दिवसाचे पाप, सकाळी रात्रीचे पाप नष्ट होते, दोन्ही वेळी निष्पाप होतो, आणि सर्वत्र निर्विघ्न होतो, आणि धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष मिळवतो. हे अशिष्याला देऊ नये; जो मोहाने देतो तो अधिक पापी होतो. हजार आवर्तनांनी जे हवे ते याने साधावे.

खंड १२

अनेन गणपतिमभिषिंचति स वाग्मी भवति ॥
चतुर्थ्यामनश्नन् जपति स विद्यावान् भवति ।
स यशोवान् भवति ॥
इत्यथर्वणवाक्यम् ॥ ब्रह्माद्यावरणं विद्यात्
न बिभेति कदाचनेति ॥ १२॥

या खंडानुसार: जो याने गणपतीला अभिषेक करतो तो वाग्मी होतो. जो चतुर्थीला उपवास करून जप करतो तो विद्वान आणि यशस्वी होतो. हे अथर्वणाचे वचन आहे. जो ब्रह्मादी आवरण जाणतो तो कधीच भीत नाही.

खंड १३

यो दूर्वांकुरैर्यजति स वैश्रवणोपमो भवति ॥
यो लाजैर्यजति स यशोवान् भवति ॥
स मेधावान् भवति ॥
यो मोदकसहस्रेण यजति
स वाञ्छितफलमवाप्नोति ॥
यः साज्यसमिद्भिर्यजति
स सर्वं लभते स सर्वं लभते ॥ १३॥

या खंडानुसार: जो दूर्वांकुरांनी पूजतो तो कुबेरासारखा होतो; लाह्यांनी यशस्वी आणि मेधावी होतो; हजार मोदकांनी इच्छित फळ मिळवतो; तुपासह समिधांनी सर्व मिळवतो, सर्व मिळवतो.

खंड १४

अष्टौ ब्राह्मणान् सम्यग्ग्राहयित्वा
सूर्यवर्चस्वी भवति ॥
सूर्यग्रहे महानद्यां प्रतिमासंनिधौ
वा जप्त्वा सिद्धमंत्रो भवति ॥
महाविघ्नात्प्रमुच्यते ॥ महादोषात्प्रमुच्यते ॥
महापापात् प्रमुच्यते ॥
स सर्वविद्भवति स सर्वविद्भवति ॥
य एवं वेद इत्युपनिषत् ॥ १४॥

या खंडानुसार: जो आठ ब्राह्मणांना हे विधिपूर्वक ग्रहण करायला लावतो तो सूर्यासारखा तेजस्वी होतो. जो सूर्यग्रहणात, महानदीवर किंवा मूर्तीजवळ जप करतो त्याला मंत्रसिद्धी मिळते, आणि तो महाविघ्न, महादोष आणि महापापातून सुटतो. जो असे जाणतो तो सर्वज्ञ होतो, सर्वज्ञ होतो: असे उपनिषद सांगते.

शांतिपाठ २

ॐ सहनाववतु ॥ सहनौभुनक्तु ॥
सह वीर्यं करवावहै ॥
तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॥
ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा ।
भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ॥
स्थिरैरंगैस्तुष्टुवांसस्तनूभिः ।
व्यशेम देवहितं यदायुः ॥
ॐ स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः ।
स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ॥
स्वस्तिनस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः ।
स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥
ॐ शांतिः । शांतिः ॥ शांतिः ॥

ॐ. ते आम्हा दोघांचे रक्षण करो, आम्हा दोघांचे पोषण करो, आम्ही एकत्र पराक्रम करावा, आमचे अध्ययन तेजस्वी होवो, आम्ही द्वेष करू नये. मग तीच प्रारंभीची प्रार्थना: आम्ही शुभ ऐकावे, शुभ पाहावे, देवांनी दिलेले आयुष्य जगावे, आणि इंद्र, पूषा, तार्क्ष्य आणि बृहस्पती आमचे कल्याण करोत. ॐ शांती, शांती, शांती.