गुरुपौर्णिमा 2027: आषाढातली गुरूंची पौर्णिमा
आषाढ महिन्याची पौर्णिमा म्हणजे गुरुपौर्णिमा. हा दिवस गुरूंच्या सन्मानासाठी पाळला जातो: आध्यात्मिक गुरूंचा, आणि ज्यांनी ज्यांनी आपल्याला वाट दाखवली त्या सगळ्या शिक्षकांचा. हीच व्यास पौर्णिमाही आहे, म्हणजे महर्षी वेदव्यासांसाठी पाळली जाणारी पौर्णिमा.
पुढच्या वेळी कधी
प्रत्येक प्रदेशात गुरुपौर्णिमा
गुरुपौर्णिमा म्हणजे काय
परंपरेनुसार गुरू म्हणजे शिष्याला अंधारातून प्रकाशाकडे नेणारा. या परंपरेत गुरू आणि शिष्य यांचे नाते सर्वांत आदराच्या नात्यांपैकी एक मानले जाते. म्हणून या पौर्णिमेला शिष्य काही अर्पण घेऊन आपल्या गुरूंकडे जातात, त्यांना वंदन करतात, आणि त्यांचे आशीर्वाद घेतात.
हा दिवस महर्षी वेदव्यासांचा जन्मदिवस म्हणूनही स्मरला जातो. व्यासांनी वेदांची विभागणी केली, आणि महाभारत रचले. त्यांना गुरूंचेही गुरू मानले जाते. म्हणूनच या दिवसाला व्यास पौर्णिमा असेही म्हणतात.
गुरुपौर्णिमा पावसाळ्यात, चातुर्मासाच्या सुरुवातीला येते. चातुर्मास म्हणजे पावसाळ्यातले चार महिने. जुन्या काळी गावोगाव फिरणारे गुरू या काळात एकाच ठिकाणी मुक्काम करत, आणि तिथेच शिष्यांना शिकवत असत.
कुटुंबे घरी गुरुपौर्णिमा कशी पाळतात
ज्या कुटुंबांचे गुरू आहेत, ती या दिवशी गुरूंच्या मठात किंवा आश्रमात दर्शनाला जातात. काही जण घरीच गुरूंच्या पादुकांची, म्हणजे खडावांची, किंवा प्रतिमेची पूजा करतात: फुले वाहून, चंदन लावून आणि समोर दिवा लावून.
विद्यार्थी शाळेत आपल्या शिक्षकांना एखादे फूल किंवा छोटीशी भेट देऊन त्यांचा सन्मान करतात. अनेक जण घरी आपल्या आई-वडिलांच्याही पाया पडतात, कारण आई-वडील हेच आपले पहिले गुरू.
महाराष्ट्रात दत्त, साईबाबा आणि वारकरी परंपरेतील संत यांचे भक्त या दिवशी त्यांच्या मंदिरांत आणि समाधीस्थळी दर्शनाला जातात. अनेक जण याच दिवशी गुरुचरित्र किंवा ज्ञानेश्वरी यांच्या पारायणाला सुरुवात करतात.
ज्यांचे स्वतःचे कोणी गुरू नाहीत, ती कुटुंबेही हा दिवस पाळतात. ती गुरुगीता, म्हणजे गुरूंचा महिमा सांगणारे स्तोत्र, वाचून, किंवा एखाद्या शिक्षकाला किंवा शाळेला दान करून, शिक्षकांच्या परंपरेचा सन्मान करतात.
भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशांत गुरुपौर्णिमेत काय वेगळे असते
महाराष्ट्रात गुरुपौर्णिमेचा दिवस दत्त आणि साईबाबा यांच्या मोठ्या मंदिरांत, आणि प्रत्येक संप्रदायाच्या मठात साजरा होतो.
देशभरातल्या संगीत आणि नृत्य यांच्या परंपरांत, गाणे, वाद्य किंवा नृत्य शिकणारे विद्यार्थी या दिवशी आपल्या गुरूंचा सन्मान करतात, आणि अनेक शाळांमध्ये हा दिवस शिक्षकांचा दिवस म्हणून पाळला जातो.
बौद्ध धर्मीयही हीच पौर्णिमा पवित्र मानतात, कारण याच दिवशी भगवान बुद्धांनी आपला पहिला उपदेश केला.
दर वर्षी गुरुपौर्णिमेची तारीख कशी ठरते
गुरुपौर्णिमा म्हणजे आषाढ महिन्याची पौर्णिमा. ज्या दिवशी सूर्योदयाच्या वेळी पौर्णिमा तिथी असते, किंवा दिवसाच्या पहिल्या भागभर पौर्णिमा असते, त्या दिवशी गुरुपौर्णिमा पाळली जाते.
चातुर्मास गुरुपौर्णिमेच्या चार दिवस आधी, म्हणजे आषाढी एकादशीला, सुरू होतो. त्यामुळे गुरुपौर्णिमा चातुर्मासाच्या चार महिन्यांच्या पहिल्या आठवड्यातच येते.
गुरुपौर्णिमेसाठी दत्ताची आरती वाचा, कारण दत्तात्रेय हे गुरूंचे गुरू, आणि व्यासांच्या महाभारतातले विष्णुसहस्रनामही वाचा.