हरतालिका 2027: गणपतीच्या आदल्या दिवशी पार्वतीचे व्रत
हरतालिका तृतीया म्हणजे भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातली तिसरी तिथी. या दिवशी स्त्रिया पार्वती आणि शिव यांच्यासाठी उपवास करतात. हरतालिका गणेश चतुर्थीच्या आदल्या दिवशी येते, आणि महाराष्ट्रात तिच्यापासूनच सणासुदीचा हंगाम सुरू होतो.
पुढच्या वेळी कधी
प्रत्येक प्रदेशात हरतालिका तृतीया
हरतालिका म्हणजे काय
परंपरेत अशी कथा सांगितली जाते: पार्वतीला शिवाशी विवाह करायचा होता. पण तिच्या वडिलांनी तिला विष्णूला देण्याचे वचन दिले. तेव्हा तिच्या सख्यांनी तिला पळवून रानात नेले. तिथे शिवाने तिचा स्वीकार करेपर्यंत पार्वतीने उपवास केला, आणि वाळूच्या लिंगाची पूजा केली. “हरतालिका” या नावात दोन शब्द जोडलेले आहेत: “हरत”, म्हणजे पळवून नेलेली, आणि “आलिका”, म्हणजे सखी.
परंपरेच्या शब्दांत सांगायचे, तर विवाहित स्त्रिया पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि घराच्या कल्याणासाठी हा उपवास करतात, आणि अविवाहित तरुणी पार्वतीप्रमाणेच मनाजोगा पती मिळावा म्हणून हे व्रत करतात.
पावसाळ्याच्या महिन्यांत स्त्रिया करतात त्या व्रतांपैकी हे एक व्रत आहे, आणि ते मंगळागौरीनंतर येते. मंगळागौरीचे व्रत महाराष्ट्रातील नववधू लग्नानंतरच्या पहिल्या काही वर्षांत श्रावणातल्या मंगळवारी करतात.
कुटुंबे घरी हरतालिका कशी पाळतात
अनेक जणी हरतालिकेला दिवसभर आणि रात्रभर कडक उपवास करतात. काही जणी तर पाणीही घेत नाहीत. दुसऱ्या दिवशी सकाळी उपवास सोडला जातो.
पार्वती, तिची सखी आणि शिवलिंग यांच्या छोट्या मूर्ती मातीच्या किंवा वाळूच्या केल्या जातात, किंवा विकत आणल्या जातात, आणि सजवलेल्या चौरंगावर ठेवल्या जातात. मग फुले, बेल आणि हंगामातली इतर पत्री वाहून, आणि सोळा अर्पणांनी, म्हणजे षोडशोपचारांनी, त्यांची पूजा केली जाते.
स्त्रिया एकत्र जमतात, आणि हरतालिकेची कहाणी वाचली जाते ती मन लावून ऐकतात. अनेक जणी गाणी म्हणत रात्रभर जागरण करतात. दुसऱ्या दिवशी, गणपतीचे आगमन होते त्याच दिवशी, या मूर्तींचे विसर्जन होते.
विवाहित स्त्रिया पूजेसाठी हिरव्या बांगड्या भरतात आणि नवे कपडे घालतात, आणि आदल्या दिवशी देवीला अर्पण केलेली फळे आणि गोड पदार्थ खाऊन दुसऱ्या दिवशी सकाळी उपवास सोडला जातो.
भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशांत हरतालिकेत काय वेगळे असते
महाराष्ट्रात हरतालिकेचे व्रत घरोघरी लहान-मोठ्या, सर्व वयांच्या स्त्रिया गणेश चतुर्थीच्या आदल्या दिवशी करतात.
राजस्थान, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश आणि बिहारमध्ये या दिवसाला हरतालिका तीज म्हणतात. पावसाळ्यात येणाऱ्या तीज सणांपैकी हा एक सण आहे, आणि तो हिरवे कपडे, झोके आणि गाणी यांनी साजरा होतो.
कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशात हाच दिवस गौरी हब्बा किंवा गौरी पूजा म्हणून, गणेश चतुर्थीच्या आधी पाळला जातो.
दर वर्षी हरतालिकेची तारीख कशी ठरते
हरतालिका म्हणजे भाद्रपद महिन्याची शुक्ल तृतीया. ज्या दिवशी सूर्योदयाच्या वेळी तृतीया तिथी असते, त्या दिवशी, म्हणजे गणेश चतुर्थीच्या आदल्या दिवशी, हरतालिका पाळली जाते.
हरतालिकेसाठी आमच्या संग्रहातली शिवाची आरती वाचा, आणि दुसऱ्या दिवसासाठी गणपतीची आरती.