रक्षाबंधन 2027: राखीचा धागा आणि श्रावण पौर्णिमा
रक्षाबंधनाचा सण श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेला साजरा होतो. या दिवशी बहीण भावाच्या मनगटावर राखी बांधते. राखी म्हणजे काळजीचा धागा. भावाकडून बहिणीला वचन मिळते की तो तिच्या पाठीशी उभा राहील. महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर हीच पौर्णिमा नारळी पौर्णिमा म्हणून साजरी होते.
पुढच्या वेळी कधी
प्रत्येक प्रदेशात रक्षाबंधन
रक्षाबंधन म्हणजे काय
“रक्षा” म्हणजे काळजी आणि सांभाळ, आणि “बंधन” म्हणजे बंध, नाते. हा धागा भाऊ आणि बहीण यांच्यातल्या प्रेमाच्या नात्याचे प्रतीक आहे. या दिवसाशी अनेक कथा जोडलेल्या आहेत. एका कथेत लक्ष्मीने विष्णूला घरी परत आणण्यासाठी बळीराजाला धागा बांधला. दुसऱ्या कथेत द्रौपदीने कृष्णाच्या कापलेल्या बोटाला आपल्या साडीची चिंधी बांधली.
हीच पौर्णिमा श्रावणीही असते: या दिवशी ब्राह्मण कुटुंबे नवे जानवे, म्हणजे यज्ञोपवीत, धारण करतात. आणि हीच नारळी पौर्णिमाही असते: पावसाचा जोर ओसरू लागला की किनाऱ्यावरचे मच्छीमार समाज या दिवशी समुद्राला नारळ अर्पण करतात.
हा दिवस विधींपेक्षा कुटुंबाचा, घरच्या माणसांचा अधिक आहे. दूर राहणाऱ्या बहिणी या दिवसासाठी प्रवास करून घरी येतात, आणि नंतरचे सणाचे जेवण घरातले सगळे एकत्र बसून घेतात.
कुटुंबे घरी रक्षाबंधन कसे साजरे करतात
बहीण ओवाळणीचे ताट तयार करते: त्यात निरांजन, कुंकू, अक्षता, गोड पदार्थ आणि राखी असते. ती भावाच्या कपाळाला कुंकवाचा टिळा लावते, त्याच्या मनगटावर राखी बांधते, त्याला ओवाळते, आणि त्याला गोड भरवते.
भावाकडून बहिणीला भेट मिळते, आणि पाठीशी उभे राहण्याचे त्याचे वचनही. चुलत आणि मावस भावंडे, आणि जवळचे मित्रही, अनेकदा या सणात सामील होतात. जे भाऊ दूरगावी असतात, त्यांना बहिणी राखी पोस्टाने पाठवतात.
महाराष्ट्रात या दिवशीचा गोड पदार्थ बहुधा नारळी भात असतो: नारळ आणि गूळ घालून शिजवलेला भात, किनारपट्टीच्या पद्धतीने केलेला.
अनेक बहिणी पहिली राखी भावांना बांधण्यापूर्वी देवघरातल्या कृष्णाच्या किंवा गणपतीच्या मूर्तीला बांधतात, आणि त्यानंतर भावांना.
भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशांत रक्षाबंधनात काय वेगळे असते
कोकण किनारपट्टीवर नारळी पौर्णिमा हाच या दिवसाचा मोठा सण असतो. त्या दिवशी कोळी बांधव नारळ अर्पण करून समुद्राची पूजा करतात, आणि पावसाळ्यात थांबलेला मासेमारीचा हंगाम पुन्हा सुरू होतो.
उत्तर भारतात राखी बांधणे हेच या दिवसाचे हृदय असते, आणि अनेक घरांत भद्रा काळ संपल्यानंतरच राखी बांधली जाते, भद्रेत ती बांधत नाहीत.
दक्षिण भारतात हा दिवस आवणी अवित्तम म्हणून पाळला जातो: त्या दिवशी ब्राह्मण कुटुंबे नवे जानवे धारण करतात.
दर वर्षी रक्षाबंधनाची तारीख कशी ठरते
रक्षाबंधन म्हणजे श्रावण पौर्णिमा. पौर्णिमा तिथी असताना, दुपारच्या वेळी, आणि भद्रा काळ टाळून राखी बांधली जाते. भद्रा काळ त्या दिवसावर पसरलेला असेल, तर कुटुंबे भद्रा संपेपर्यंत थांबतात, आणि मगच शुभ वेळी राखी बांधतात.
लक्ष्मीने बळीराजाला बांधलेल्या धाग्याची आठवण म्हणून, रक्षाबंधनाला आमच्या संग्रहातली विष्णूची आरती वाचा.