होळी 2027: होलिका दहन आणि रंगांचा दिवस
होळी हा फाल्गुन पौर्णिमेला, म्हणजे चांद्र वर्षाच्या शेवटच्या पौर्णिमेला, साजरा होणारा सण आहे. त्या रात्री होळी पेटवली जाते, आणि दुसरा दिवस, म्हणजे धुळवड, रंग खेळण्याचा, भेटीगाठींचा आणि गोडधोडाचा असतो.
पुढच्या वेळी कधी
प्रत्येक प्रदेशात होळी
होळी म्हणजे काय
होळीचा अग्नी लहानग्या प्रल्हादाच्या भक्तीची आठवण जागवतो. प्रल्हादाचे वडील हिरण्यकशिपू याला वाटत होते की विष्णूऐवजी आपलीच पूजा व्हावी. म्हणून त्याने आपली बहीण होलिका हिला, जिला अग्नी जाळू शकत नव्हता, त्या मुलाला मांडीवर घेऊन अग्नीत बसायला सांगितले. पण प्रल्हाद विष्णूचे नाव घेत राहिला, आणि त्या अग्नीतून सुखरूप बाहेर आला, तर होलिका मात्र जळून गेली.
म्हणूनच हा अग्नी जपलेल्या भक्तीचे आणि उतरलेल्या गर्वाचे प्रतीक मानला जातो. कुटुंबे पेटलेल्या होळीभोवती प्रदक्षिणा घालतात, तिला नारळ, धान्य आणि गोड पदार्थ अर्पण करतात, आणि तिची थोडी राख घरी घेऊन जातात.
दुसरा दिवस रंगांचा असतो. जुन्या पद्धतीत हे रंग वसंत ऋतूतल्या फुलांपासूनच केले जात. हा दिवस वडीलधाऱ्या मंडळींना आणि मित्रांना भेटायला जाण्याचाही असतो. कृष्णाच्या भूमीत, म्हणजे ब्रजमध्ये, हे रंग कृष्णाने गोपींसोबत खेळलेल्या खेळांची आठवण करून देतात.
कुटुंबे घरी होळी कशी साजरी करतात
होळीच्या आधीच्या दिवसांत मुले गल्लीतल्या होळीसाठी लाकडे आणि गोवऱ्या गोळा करतात. होळीच्या संध्याकाळी, ती पेटवण्यापूर्वी, घरातल्या स्त्रिया तिची पूजा करतात: तिला कुंकू आणि हळद वाहतात, आणि तिच्याभोवती सुताचा धागा गुंडाळतात.
महाराष्ट्रात होळीला पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवला जातो. पुरणपोळी म्हणजे हरभऱ्याच्या डाळीचे आणि गुळाचे पुरण भरलेली गोड पोळी. ती आधी होळीला अर्पण केली जाते, आणि मग घरी सगळे मिळून खातात. होळीला नारळही अर्पण केला जातो, आणि त्याचे तुकडे सगळ्यांना वाटले जातात.
धुळवडीच्या दिवशी कुटुंबातली मंडळी एकमेकांच्या गालाला गुलाल लावून एकमेकांना शुभेच्छा देतात, वडीलधाऱ्या मंडळींच्या भेटीला जातात, आणि सगळ्यांना गोड पदार्थ वाटतात.
भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशांत होळीत काय वेगळे असते
महाराष्ट्रात या अग्नीला होळी किंवा शिमगा असे म्हणतात. होळीच्या दुसऱ्या दिवशी धुळवड असते, आणि रंग मात्र पौर्णिमेनंतर पाच दिवसांनी, रंगपंचमीच्या दिवशी, खेळले जातात.
उत्तर भारतात होळी पेटवल्यानंतरच्या दुसऱ्या दिवशी सकाळीच रंग खेळले जातात, आणि मथुरा आणि वृंदावन येथे तर हा उत्सव अनेक दिवस चालतो.
बंगालमध्ये ही पौर्णिमा दोल पौर्णिमा म्हणून ओळखली जाते: त्या दिवशी कृष्णाला झोपाळ्यावर बसवून बाहेर आणले जाते, आणि त्याला अबीर लावला जातो.
दर वर्षी होळीची तारीख कशी ठरते
होलिका दहन फाल्गुन पौर्णिमेच्या संध्याकाळी केले जाते: सूर्यास्तानंतर, प्रदोषकाळात, पौर्णिमा तिथी चालू असताना, आणि भद्रा काळ टाळून. भद्रा काळ चालू असताना होळी पेटवली जात नाही.
धुळवड त्याच्या दुसऱ्या दिवशी, म्हणजे कृष्ण पक्षाच्या प्रतिपदेला, येते. जिथे महिने पौर्णिमेला संपतात, म्हणजे पौर्णिमांत पद्धतीत, तिथे याच दिवशी चैत्र महिना सुरू होतो.
प्रल्हादाच्या भक्तीची आठवण म्हणून विष्णूची आरती वाचा, आणि त्यासोबत कृष्णाची आरतीही वाचा.