महाशिवरात्री 2027: शिवाची महान रात्र
महाशिवरात्री म्हणजे शिवाची महान रात्र. ती फाल्गुन महिन्याच्या अमावस्येपूर्वीच्या कृष्ण पक्षातल्या चौदाव्या रात्री पाळली जाते. या दिवशी अनेक कुटुंबे दिवसभर उपवास करतात, आणि शिवाचे नाव घेत रात्रभर जागरण करतात.
पुढच्या वेळी कधी
प्रत्येक प्रदेशात महाशिवरात्री
महाशिवरात्री म्हणजे काय
प्रत्येक महिन्यात एक शिवरात्र असते: त्या महिन्याच्या कृष्ण पक्षाची चौदावी रात्र. फाल्गुन अमावस्येपूर्वी येणारी शिवरात्र ही त्या सगळ्यांत मोठी, म्हणून तिला महाशिवरात्री म्हणतात. परंपरेनुसार ही शिव आणि पार्वती यांच्या विवाहाची रात्र आहे. शिव अंत नसलेल्या प्रकाशाच्या स्तंभाच्या रूपात प्रकट झाले, ती रात्र म्हणूनही महाशिवरात्री स्मरली जाते.
ही रात्र मेजवानीची नव्हे, तर शांततेची अधिक आहे: उपवास करण्याची, “ॐ नमः शिवाय” हा मंत्र जपण्याची, आणि रात्रीच्या चारही प्रहरांत जागे राहण्याची, म्हणजेच जागरणाची. रात्रीचे चार भाग केले जातात, त्यांना प्रहर म्हणतात.
कुटुंबे घरी महाशिवरात्री कशी पाळतात
अनेक जण महाशिवरात्रीला दिवसभर उपवास करतात. कोणी फक्त पाणी घेतात, तर कोणी फक्त फळे खातात. दुसऱ्या दिवशी सकाळी हा उपवास सोडला जातो.
घरातल्या किंवा मंदिरातल्या शिवलिंगाला पाणी, दूध, दही, तूप आणि मध यांनी स्नान घातले जाते, यालाच अभिषेक म्हणतात. अनेकदा रात्रीच्या चारही प्रहरांत एकेक अभिषेक होतो. शिवलिंगाला बेलाची पाने वाहिली जातात, म्हणजे बिल्ववृक्षाची पाने, एका देठाला तीन असलेली.
शिवाला पांढरी फुले, धोतरा आणि भस्म, म्हणजे पवित्र विभूती, वाहिले जाते. कुटुंबातली मंडळी एकत्र बसून महामृत्युंजय मंत्राचा जप करतात, किंवा शिवतांडव स्तोत्र म्हणतात.
महाशिवरात्रीला शिवाची मंदिरे रात्रभर उघडी असतात. अनेक कुटुंबे संध्याकाळी एका मंदिरात आणि पहाटेपूर्वी दुसऱ्या मंदिरात दर्शनाला जातात.
भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशांत महाशिवरात्रीत काय वेगळे असते
महाराष्ट्रात कुटुंबे राज्यातल्या ज्योतिर्लिंगांच्या मंदिरांत दर्शनासाठी गर्दी करतात: त्र्यंबकेश्वर, भीमाशंकर, घृष्णेश्वर, औंढा नागनाथ आणि परळी वैजनाथ. आपापल्या गावच्या शिवमंदिरातही या दिवशी भाविकांची गर्दी असते.
काशी आणि उज्जैन येथे ही रात्र मोठ्या मिरवणुकांनी पाळली जाते. काश्मीरमध्ये या सणाला हेरथ म्हणतात. तो तिथे अनेक दिवस चालतो, आणि त्यात प्रत्येक कुटुंबाची स्वतःची पूजा असते.
दक्षिण भारतात तिथल्या मोठ्या शिवमंदिरांत रात्रभर जागरण करून ही रात्र पाळली जाते, आणि काही मंदिरांत पहाटेपर्यंत नृत्य आणि संगीत चालते.
दर वर्षी महाशिवरात्रीची तारीख कशी ठरते
जिथे महिने अमावस्येला संपतात (अमांत पद्धत, जशी महाराष्ट्रात आहे), तिथे महाशिवरात्री माघ महिन्याच्या कृष्ण चतुर्दशीला येते, आणि जिथे महिने पौर्णिमेला संपतात (पौर्णिमांत पद्धत), तिथे फाल्गुन महिन्याच्या कृष्ण चतुर्दशीला. नावे दोन असली, तरी दोन्ही पद्धतींत रात्र एकच असते, म्हणजे दोन्ही पद्धतींनुसार तारीख एकच येते.
ज्या रात्री मध्यरात्री, म्हणजे निशीथ काळात, चतुर्दशी तिथी असते, त्या रात्री महाशिवरात्री पाळली जाते. याच वेळी, म्हणजे मध्यरात्री, शिवाची मुख्य पूजा होते.
महाशिवरात्रीसाठी आमच्या संग्रहातली शिवाची आरती, शिवतांडव स्तोत्र आणि महामृत्युंजय मंत्र वाचा.