शिवतांडव स्तोत्र

श्लोक १

जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले गलेऽवलम्ब्य लम्बितां भुजङ्गतुङ्गमालिकाम्।
डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं चकार चण्डताण्डवं तनोतु नः शिवः शिवम् ॥१॥

जटांच्या वनातून वाहणाऱ्या प्रवाहाने पवित्र झालेल्या भूमीवर, गळ्यात नागांची उंच माळ लटकवून, डमरूच्या डमड्डमड् ध्वनीसह त्याने प्रचंड तांडव केले: शिव आमचे कल्याण करो.

श्लोक २

जटाकटाहसम्भ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरीविलोलवीचिवल्लरीविराजमानमूर्धनि।
धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥२॥

माझे प्रेम प्रतिक्षण त्याच्यावर आहे, ज्याचे मस्तक जटांच्या कढईत फिरणाऱ्या देवनदीच्या चंचल लाटांनी शोभते, ज्याच्या कपाळावर धगधगता अग्नी आहे, जो बालचंद्र धारण करतो.

श्लोक ३

धराधरेन्द्रनन्दिनीविलासबन्धुबन्धुरस्फुरद्दिगन्तसन्ततिप्रमोदमानमानसे।
कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि क्वचिद्दिगम्बरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि ॥३॥

माझे मन त्या दिगंबरात रमो, जो पर्वतराजाच्या कन्येच्या लीलेत रमतो, ज्याचे मन सर्व दिशांच्या तेजाने प्रसन्न आहे, आणि ज्याच्या कृपादृष्टीची धारा कठीण संकटालाही रोखते.

श्लोक ४

जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभाकदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे।
मदान्धसिन्धुरासुरत्वगुत्तरीयमेदुरे मनो विनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि ॥४॥

माझे मन भूतांच्या स्वामीत अद्भुत आनंद पावो, ज्याच्या जटांतील पिंगट नागांच्या फणांवरील मण्यांची आभा दिशांच्या मुखावर केशर माखते, जो मदांध गजासुराचे चर्म पांघरतो.

श्लोक ५

सहस्रलोचनप्रभृत्यशेषलेखशेखरप्रसूनधूलिधोरणीविधूसराङ्घ्रिपीठभूः।
भुजङ्गराजमालया निबद्धजाटजूटकः श्रिये चिराय जायतां चकोरबन्धुशेखरः ॥५॥

ज्याचे चरणपीठ इंद्र आणि सर्व देवांच्या मुकुटांवरील फुलांच्या धुळीने धूसर आहे, ज्याचा जटाजूट नागराजाच्या माळेने बांधला आहे, तो चंद्रशेखर चिरकाळ समृद्धी देवो.

श्लोक ६

ललाटचत्वरज्वलद्धनञ्जयस्फुलिङ्गभानिपीतपञ्चसायकं नमन्निलिम्पनायकम्।
सुधामयूखलेखया विराजमानशेखरं महाकपालिसम्पदेशिरोजटालमस्तु नः ॥६॥

कपाळाच्या चौकावर जळणाऱ्या अग्नीच्या ठिणग्यांनी कामदेवाला पिणारा, देवराजाने वंदिलेला, अमृतकिरण चंद्राच्या रेषेने शोभित मुकुटाचा, महाकपालीचे ते जटाधारी मस्तक आमच्या संपदेसाठी होवो.

श्लोक ७

करालभालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वलद्धनञ्जयाहुतीकृतप्रचण्डपञ्चसायके।
धराधरेन्द्रनन्दिनीकुचाग्रचित्रपत्रकप्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने रतिर्मम ॥७॥

माझे प्रेम त्या त्रिनेत्रावर आहे, ज्याने विक्राळ कपाळावर धगधगणाऱ्या अग्नीत प्रचंड कामदेवाची आहुती दिली, आणि जो पर्वतराजाच्या कन्येच्या वक्षावर चित्रे रेखण्यातला एकमेव शिल्पी आहे.

श्लोक ८

नवीनमेघमण्डलीनिरुद्धदुर्धरस्फुरत्कुहूनिशीथिनीतमःप्रबन्धबद्धकन्धरः।
निलिम्पनिर्झरीधरस्तनोतु कृत्तिसिन्धुरः कलानिधानबन्धुरः श्रियं जगद्धुरन्धरः ॥८॥

नव्या मेघांनी वेढलेल्या अमावस्येच्या रात्रीच्या अंधारासारखी ज्याची मान काळी आहे, जो देवनदी धारण करतो, गजाचे चर्म पांघरतो, चंद्राने सुंदर आहे, आणि जगाचा भार वाहतो, तो समृद्धी देवो.

श्लोक ९

प्रफुल्लनीलपङ्कजप्रपञ्चकालिमप्रभाऽवलम्बिकण्ठकन्दलीरुचिप्रबद्धकन्धरम्।
स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं गजच्छिदान्धकच्छिदं तमन्तकच्छिदं भजे ॥९॥

मी त्याला भजतो, ज्याच्या कंठात उमललेल्या निळ्या कमळाची सावळी आभा आहे, आणि ज्याने काम, त्रिपुर, भव, यज्ञ, गज, अंधक आणि यम यांचा छेद केला.

श्लोक १०

अखर्वसर्वमङ्गलाकलाकदम्बमञ्जरीरसप्रवाहमाधुरीविजृम्भणामधुव्रतम्।
स्मरान्तकं पुरान्तकं भवान्तकं मखान्तकं गजान्तकान्धकान्तकं तमन्तकान्तकं भजे ॥१०॥

मी त्याला भजतो, जो सर्वमंगलेच्या कलांच्या मंजिरीच्या मधुर रसाचा भ्रमर आहे, आणि जो काम, त्रिपुर, भव, यज्ञ, गज, अंधक आणि यम यांचा अंत करणारा आहे.

श्लोक ११

जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमद्भुजङ्गमश्वसद्विनिर्गमत्क्रमस्फुरत्करालभालहव्यवाट्।
धिमिद्धिमिद्धिमिद्ध्वनन्मृदङ्गतुङ्गमङ्गलध्वनिक्रमप्रवर्तितप्रचण्डताण्डवः शिवः ॥११॥

शिवाचा जय असो, ज्याचे प्रचंड तांडव धिमिद्धिमी वाजणाऱ्या मृदंगाच्या मंगल ध्वनीच्या लयीत चालते, आणि ज्याच्या विक्राळ कपाळावरील अग्नी फिरणाऱ्या नागांच्या श्वासाने पसरतो.

श्लोक १२

दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजङ्गमौक्तिकस्रजोर्गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः।
तृणारविन्दचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः समप्रवृत्तिकः कदा सदाशिवं भजाम्यहम् ॥१२॥

मी कधी दगड आणि सुंदर शय्या, नाग आणि मोत्यांची माळ, मौल्यवान रत्न आणि मातीचे ढेकूळ, मित्र आणि शत्रू, गवत आणि कमळडोळे, प्रजा आणि राजा यांत समभाव ठेवून सदाशिवाला भजेन?

श्लोक १३

कदा निलिम्पनिर्झरीनिकुञ्जकोटरे वसन् विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरःस्थमञ्जलिं वहन्।
विमुक्तलोललोचनो ललामभाललग्नकः शिवेति मन्त्रमुच्चरन् कदा सुखी भवाम्यहम् ॥१३॥

मी कधी सुखी होईन, देवनदीच्या कुंजातील गुहेत राहून, दुर्बुद्धीतून मुक्त, सदा मस्तकावर अंजली ठेवून, चंचल डोळ्यांच्या सुंदरींपासून मुक्त होऊन, कपाळावर टिळा लावून, "शिव" मंत्र उच्चारत?

श्लोक १४

निलिम्पनाथनागरीकदम्बमौलमल्लिकानिगुम्फनिर्भरक्षरन्मधूष्णिकामनोहरः।
तनोतु नो मनोमुदं विनोदिनीमहर्निशं परश्रियः परं पदं तदङ्गजत्विषां चयः ॥१४॥

देवांगनांच्या केसांतील मोगऱ्यातून झरणाऱ्या मधाने मनोहर, परम शोभेचे परम धाम, त्याच्या अंगांची कांती रात्रंदिवस आमच्या मनाला आनंद देवो.

श्लोक १५

प्रचण्डवाडवानलप्रभाशुभप्रचारणी महाष्टसिद्धिकामिनीजनावहूतजल्पना।
विमुक्तवामलोचनाविवाहकालिकध्वनिः शिवेति मन्त्रभूषणा जगज्जयाय जायताम् ॥१५॥

प्रचंड वडवानलाच्या आभेचा तो मंगल स्वर, विवाहाच्या वेळचा ध्वनी, ज्याला आठ महासिद्धींच्या स्त्रिया पुकारतात आणि जो "शिव" मंत्राने सजला आहे, जगाच्या जयासाठी होवो.

श्लोक १६

इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं पठन्स्मरन्ब्रुवन्नरो विशुद्धिमेतिसन्ततम्।
हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नाऽन्यथा गतिं विमोहनं हि देहिनां सुशङ्करस्य चिन्तनम् ॥१६॥

या श्लोकानुसार जो हे उत्तम स्तोत्र नित्य वाचतो, स्मरतो आणि बोलतो तो सदा शुद्ध होतो, आणि लवकरच गुरू हरावर भक्ती मिळवतो, दुसरा मार्ग नाही: शंकराचे चिंतन देहधाऱ्यांचा मोह दूर करते.

श्लोक १७

पूजावसानसमये दशवक्त्रगीतं यः शम्भुपूजनपरं पठति प्रदोषे।
तस्य स्थिरां रथगजेन्द्रतुरङ्गयुक्तां लक्ष्मीं सदैव सुमुखीं प्रददाति शम्भुः ॥१७॥

या श्लोकानुसार जो पूजेच्या शेवटी, प्रदोषाच्या संध्याकाळी, शंभूच्या पूजेत मग्न होऊन दशमुखाचे हे गीत वाचतो, त्याला शंभू रथ, गज आणि अश्वांसह स्थिर आणि सदा प्रसन्न लक्ष्मी देतो.