नवरात्र 2027: घटस्थापना आणि देवीच्या नऊ रात्री
नवरात्र म्हणजे देवीच्या नऊ रात्री. हा उत्सव दर वर्षी आश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षात साजरा केला जातो. त्याची सुरुवात घटस्थापनेने होते, म्हणजे पवित्र घटाची स्थापना करून, आणि दहाव्या दिवशी दसऱ्याने, विजयादशमीने, त्याची सांगता होते.
पुढच्या वेळी कधी
प्रत्येक प्रदेशात घटस्थापना
नवरात्र म्हणजे काय
नऊ रात्री कुटुंबे दुर्गेची तिच्या नऊ रूपांत, नवदुर्गांच्या रूपात, पूजा करतात: पहिल्या दिवशी शैलपुत्रीपासून नवव्या दिवशी सिद्धिदात्रीपर्यंत. हे दिवस देवीच्या महिषासुराशी झालेल्या दीर्घ युद्धाची आणि दहाव्या दिवशी तिला मिळालेल्या विजयाची आठवण करून देतात.
अनेक कुटुंबांसाठी आठवा आणि नववा दिवस, महाअष्टमी आणि महानवमी, सर्वांत महत्त्वाचे असतात. याच दिवसांत कन्यापूजन होते: लहान मुलींना देवीचे रूप मानून त्यांची पूजा केली जाते आणि त्यांना जेवू घातले जाते. आणि याच दिवसांत नऊ दिवसांची सांगता करणारा होम होतो.
विजयादशमी, म्हणजे दसरा, हा विजयाचा दिवस: दुर्गेचा महिषासुरावर, आणि रामायणात रामाचा रावणावर. नवे काही सुरू करण्यासाठी जे दिवस स्वतःच शुभ मानले जातात, त्यांत दसऱ्याची गणना होते.
कुटुंबे घरी नवरात्र कसे पाळतात
पहिल्या दिवशी देवघरात कलश बसवला जातो, आणि त्याच्या शेजारी मातीत धान्य पेरले जाते. शेजारचा नंदादीप अखंड तेवत ठेवला जातो, आणि नऊ दिवसांत उगवलेले अंकुर शेवटच्या दिवशी देवीला अर्पण केले जातात.
अनेक जण उपवास करतात: कोणी पूर्ण नऊ दिवस, तर कोणी पहिल्या आणि शेवटच्या दिवशी. काही जण दिवसातून एकदाच जेवतात, तर काही फक्त फळे आणि दूध घेतात. रात्री दुर्गा सप्तशती किंवा दुर्गा चालीसा यांचे पठण होते.
महाराष्ट्रात घटावर रोज फुलांची एक नवी माळ बांधली जाते, आणि दसऱ्याला आपट्याची पाने सोने म्हणून एकमेकांना दिली जातात, वर्ष सोन्यासारखे जावो अशा शुभेच्छांसह.
दसऱ्याला अवजारे, पुस्तके आणि वाहने यांची पूजा होते, तिला आयुधपूजा म्हणतात, आणि घरातली मुले अनेकदा त्या दिवशी नवा धडा सुरू करतात.
भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशांत नवरात्रात काय वेगळे असते
महाराष्ट्रात कुटुंबे देवीच्या मंदिरांत दर्शनाला जातात, आणि अनेक घरांत या रात्रींमध्ये आपल्या कुळाच्या देवीची, कुलदेवीची, उपासना केली जाते.
गुजरातमध्ये या रात्री गरबा आणि दांडियाच्या असतात: दिव्याभोवती गोल फेर धरून नाचले जाते. बंगालमध्ये शेवटचे दिवस दुर्गापूजेचे होतात, सप्तमीपासून दशमीपर्यंत, आणि देवीची पूजा मंडपांत होते.
दक्षिणेत अनेक घरांत गोलू मांडला जातो, म्हणजे बाहुल्या आणि मूर्ती यांची पायऱ्यांवर केलेली मांडणी, आणि नवव्या दिवशी सरस्वतीपूजन होते.
दर वर्षी नवरात्राची तारीख कशी ठरते
घटस्थापना आश्विन शुक्ल प्रतिपदेला, सकाळी केली जाते; रात्री किंवा अमावस्येला घट बसवणे कुटुंबे टाळतात. नऊ रात्री नवमीपर्यंत चालतात, आणि दसरा म्हणजे दशमी.
एखाद्या तिथीचा क्षय झाला किंवा एखादी तिथी दोन दिवस राहिली, तर हा उत्सव कधी आठ रात्रींचा तर कधी दहा रात्रींचा होतो, आणि महाअष्टमी व महानवमी एकाच दिवशी येऊ शकतात.
नवरात्रासाठी दुर्गा देवीची आरती आणि दुर्गा चालीसा वाचा, आणि दुर्गा व नवदुर्गा यंत्र कार्डे पाहा.