- Language
- Sanskrit
- Author or source
- From the Mahabharata, Anushasana Parva, told by Bhishma
- Length
- Opening part, dhyana, 108 shlokas and closing part
About this text
The Vishnu Sahasranama stands in the Anushasana Parva of the Mahabharata. After the war, Yudhishthira asks Bhishma, who lies on his bed of arrows, which one god is the highest refuge; Bhishma answers with these thousand names. The chapter's number differs between the vulgate and the critical edition.
It is recited across India, daily in many homes, and on Ekadashi and Thursdays. Many recite the whole in about half an hour. This page gives a meaning for each part and each group of about ten shlokas; it does not explain each of the thousand names one by one.
The text
Purva bhaga, the opening part
Opening
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥
Naaraayanam namaskritya naram chaiva narottamam
Deveem sarasvateem vyaasam tato jayamudeerayet
Verse 1
शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥ १॥
Shuklaambaradharam vishnum shashivarnam chaturbhujam
Prasannavadanam dhyaayet sarvavighnopashaantaye
Verse 2
यस्य द्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परः शतम् ।
विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये ॥ २॥
Yasya dviradavaktraadyaah paarishadyaah parah shatam
Vighnam nighnanti satatam vishvaksenam tamaashraye
Verse 3
व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् ।
पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् ॥ ३॥
Vyaasam vasishthanaptaaram shakteh pautramakalmasham
Paraasharaatmajam vande shukataatam taponidhim
Verse 4
व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे ।
नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः ॥ ४॥
Vyaasaaya vishnuroopaaya vyaasaroopaaya vishnave
Namo vai brahmanidhaye vaasishthaaya namo namah
Verse 5
अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने ।
सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे ॥ ५॥
Avikaaraaya shuddhaaya nityaaya paramaatmane
Sadaikarooparoopaaya vishnave sarvajishnave
Verse 6
यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् ।
विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ६॥
Yasya smaranamaatrena janmasansaarabandhanaat
Vimuchyate namastasmai vishnave prabhavishnave
Verse 7
श्रीवैशम्पायन उवाच
श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः ।
युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ ७॥
Shreevaishampaayana uvaacha
Shrutvaa dharmaanasheshena paavanaani cha sarvashah
Yudhishthirah shaantanavam punarevaabhyabhaashata
Verse 8
युधिष्ठिर उवाच
किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् ।
स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् ॥ ८॥
Yudhishthira uvaacha
Kimekam daivatam loke kim vaapyekam paraayanam
Stuvantah kam kamarchantah praapnuyurmaanavaah shubham
Verse 9
को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः ।
किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ॥ ९॥
Ko dharmah sarvadharmaanaam bhavatah paramo matah
Kim japanmuchyate janturjanmasansaarabandhanaat
Verse 10
भीष्म उवाच
जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् ।
स्तुवन् नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ १०॥
Bheeshma uvaacha
Jagatprabhum devadevamanantam purushottamam
Stuvan naamasahasrena purushah satatotthitah
Verse 11
तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् ।
ध्यायन् स्तुवन् नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥ ११॥
Tameva chaarchayannityam bhaktyaa purushamavyayam
Dhyaayan stuvan namasyanshcha yajamaanastameva cha
Verse 12
अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् ।
लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ १२॥
Anaadinidhanam vishnum sarvalokamaheshvaram
Lokaadhyaksham stuvannityam sarvaduhkhaatigo bhavet
Verse 13
ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् ।
लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ १३॥
Brahmanyam sarvadharmajnam lokaanaam keertivardhanam
Lokanaatham mahadbhootam sarvabhootabhavodbhavam
Verse 14
एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः ।
यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ १४॥
Esha me sarvadharmaanaam dharmodhikatamo matah
Yadbhaktyaa pundareekaaksham stavairarchennarah sadaa
Verse 15
परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः ।
परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ १५॥
Paramam yo mahattejah paramam yo mahattapah
Paramam yo mahadbrahma paramam yah paraayanam
Verse 16
पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥ १६॥
Pavitraanaam pavitram yo mangalaanaam cha mangalam
Daivatam devataanaam cha bhootaanaam yovyayah pitaa
Verse 17
यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे ।
यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ॥ १७॥
Yatah sarvaani bhootaani bhavantyaadiyugaagame
Yasminshcha pralayam yaanti punareva yugakshaye
Verse 18
तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते ।
विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ १८॥
Tasya lokapradhaanasya jagannaathasya bhoopate
Vishnornaamasahasram me shrinu paapabhayaapaham
Verse 19
यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः ।
ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ॥ १९॥
Yaani naamaani gaunaani vikhyaataani mahaatmanah
Rishibhih parigeetaani taani vakshyaami bhootaye
Verse 20
ऋषिर्नाम्नां सहस्रस्य वेदव्यासो महामुनिः ।
छन्दोऽनुष्टुप् तथा देवो भगवान् देवकीसुतः ॥ २०॥
Rishirnaamnaam sahasrasya vedavyaaso mahaamunih
Chhandonushtup tathaa devo bhagavaan devakeesutah
Verse 21
अमृतांशूद्भवो बीजं शक्तिर्देवकीनन्दनः ।
त्रिसामा हृदयं तस्य शान्त्यर्थे विनियुज्यते ॥ २१॥
Amritaanshoodbhavo beejam shaktirdevakeenandanah
Trisaamaa hridayam tasya shaantyarthe viniyujyate
Verse 22
विष्णुं जिष्णुं महाविष्णुं प्रभविष्णुं महेश्वरम् ।
अनेकरूपदैत्यान्तं नमामि पुरुषोत्तमम् ॥ २२॥
Vishnum jishnum mahaavishnum prabhavishnum maheshvaram
Anekaroopadaityaantam namaami purushottamam
The opening part holds the prayers before the story, then the question and its answer. Yudhishthira asks Bhishma: who is the one god of this world, the one refuge, and what recitation frees a being from birth and death? Bhishma answers: praise with these thousand names the lord of the world, Vishnu, without beginning or end, the highest of lights and of all that is holy. It gives the seer, the metre and the seed of the stotram.
Dhyana
Dhyana 1
क्षीरोदन्वत्प्रदेशे शुचिमणिविलसत्सैकते मौक्तिकानां
मालाकॢप्तासनस्थः स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः ।
शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षै-
रानन्दी नः पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः ॥ १॥
Ksheerodanvatpradeshe shuchimanivilasatsaikate mauktikaanaam
Maalaaklriptaasanasthah sphatikamaninibhairmauktikairmanditaangah
Shubhrairabhrairadabhrairuparivirachitairmuktapeeyooshavarshai
Raanandee nah puneeyaadarinalinagadaashankhapaanirmukundah
Dhyana 2
भूः पादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ च नेत्रे
कर्णावाशाः शिरो द्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः ।
अन्तःस्थं यस्य विश्वं सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः
चित्रं रंरम्यते तं त्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि ॥ २॥
Bhooh paadau yasya naabhirviyadasuranilashchandrasooryau cha netre
Karnaavaashaah shiro dyaurmukhamapi dahano yasya vaasteyamabdhih
Antahstham yasya vishvam suranarakhagagobhogigandharvadaityaih
Chitram ranramyate tam tribhuvanavapusham vishnumeesham namaami
Dhyana 3
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥
ॐ शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं
विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् ।
लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं
वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥ ३॥
Om namo bhagavate vaasudevaaya
Om shaantaakaaram bhujagashayanam padmanaabham suresham
Vishvaadhaaram gaganasadrisham meghavarnam shubhaangam
Lakshmeekaantam kamalanayanam yogibhirdhyaanagamyam
Vande vishnum bhavabhayaharam sarvalokaikanaatham
Dhyana 4
मेघश्यामं पीतकौशेयवासं
श्रीवत्साङ्कं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम् ।
पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं
विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम् ॥ ४॥
Meghashyaamam peetakausheyavaasam
Shreevatsaankam kaustubhodbhaasitaangam
Punyopetam pundareekaayataaksham
Vishnum vande sarvalokaikanaatham
Dhyana 5
नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते ।
अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५॥
Namah samastabhootaanaamaadibhootaaya bhoobhrite
Anekarooparoopaaya vishnave prabhavishnave
Dhyana 6
सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं
सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् ।
सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियं
नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम् ॥ ६॥
Sashankhachakram sakireetakundalam
Sapeetavastram saraseeruhekshanam
Sahaaravakshahsthalakaustubhashriyam
Namaami vishnum shirasaa chaturbhujam
Dhyana 7
छायायां पारिजातस्य हेमसिंहासनोपरि
आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलंकृतम् ।
चन्द्राननं चतुर्बाहुं श्रीवत्साङ्कितवक्षसं
रुक्मिणीसत्यभामाभ्यां सहितं कृष्णमाश्रये ॥ ७॥
Chhaayaayaam paarijaatasya hemasinhaasanopari
Aaseenamambudashyaamamaayataakshamalankritam
Chandraananam chaturbaahum shreevatsaankitavakshasam
Rukmineesatyabhaamaabhyaam sahitam krishnamaashraye
The dhyana pictures Vishnu for meditation: Mukunda on a seat of pearls on the shore of the ocean of milk, holding discus, lotus, mace and conch; the whole world as his body, the earth his feet, the sky his navel; serene, resting on the serpent, lotus-naveled, lord of the devas, dark as a cloud; beneath the parijata tree on a golden throne.
The 108 shlokas of the thousand names
Verse 1
ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः ।
भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ १॥
Om vishvam vishnurvashatkaaro bhootabhavyabhavatprabhuh
Bhootakridbhootabhridbhaavo bhootaatmaa bhootabhaavanah
Verse 2
पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः ।
अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ २॥
Pootaatmaa paramaatmaa cha muktaanaam paramaa gatih
Avyayah purushah saakshee kshetrajnokshara eva cha
Verse 3
योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः ।
नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ ३॥
Yogo yogavidaam netaa pradhaanapurusheshvarah
Naarasinhavapuh shreemaan keshavah purushottamah
Verse 4
सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ।
सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ ४॥
Sarvah sharvah shivah sthaanurbhootaadirnidhiravyayah
Sambhavo bhaavano bhartaa prabhavah prabhureeshvarah
Verse 5
स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः ।
अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ ५॥
Svayambhooh shambhuraadityah pushkaraaksho mahaasvanah
Anaadinidhano dhaataa vidhaataa dhaaturuttamah
Verse 6
अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ।
विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ ६॥
Aprameyo hrisheekeshah padmanaabhomaraprabhuh
Vishvakarmaa manustvashtaa sthavishthah sthaviro dhruvah
Verse 7
अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।
प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ ७॥
Agraahyah shaashvatah krishno lohitaakshah pratardanah
Prabhootastrikakubdhaama pavitram mangalam param
Verse 8
ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः ।
हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ ८॥
Eeshaanah praanadah praano jyeshthah shreshthah prajaapatih
Hiranyagarbho bhoogarbho maadhavo madhusoodanah
Verse 9
ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः ।
अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ॥ ९॥
Eeshvaro vikramee dhanvee medhaavee vikramah kramah
Anuttamo duraadharshah kritajnah kritiraatmavaan
Verse 10
सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः ।
अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ १०॥
Sureshah sharanam sharma vishvaretaah prajaabhavah
Ahah sanvatsaro vyaalah pratyayah sarvadarshanah
Shlokas 1 to 10 open with Vishva, the universe, and Vishnu, the pervader. They name him lord of past, present and future, the pure self, the highest goal of the freed, the witness, Narasimha, Keshava and Purushottama, and go on to Brahman, the creator and the eternal.
Verse 11
अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः ।
वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ॥ ११॥
Ajah sarveshvarah siddhah siddhih sarvaadirachyutah
Vrishaakapirameyaatmaa sarvayogavinihsritah
Verse 12
वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्माऽसम्मितः समः ।
अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ॥ १२॥
Vasurvasumanaah satyah samaatmaasammitah samah
Amoghah pundareekaaksho vrishakarmaa vrishaakritih
Verse 13
रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः ।
अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः ॥ १३॥
Rudro bahushiraa babhrurvishvayonih shuchishravaah
Amritah shaashvatasthaanurvaraaroho mahaatapaah
Verse 14
सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः ।
वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः ॥ १४॥
Sarvagah sarvavidbhaanurvishvakseno janaardanah
Vedo vedavidavyango vedaango vedavit kavih
Verse 15
लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः ।
चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ १५॥
Lokaadhyakshah suraadhyaksho dharmaadhyakshah kritaakritah
Chaturaatmaa chaturvyoohashchaturdanshtrashchaturbhujah
Verse 16
भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः ।
अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः ॥ १६॥
Bhraajishnurbhojanam bhoktaa sahishnurjagadaadijah
Anagho vijayo jetaa vishvayonih punarvasuh
Verse 17
उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः ।
अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ॥ १७॥
Upendro vaamanah praanshuramoghah shuchiroorjitah
Ateendrah sangrahah sargo dhritaatmaa niyamo yamah
Verse 18
वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः ।
अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ॥ १८॥
Vedyo vaidyah sadaayogee veerahaa maadhavo madhuh
Ateendriyo mahaamaayo mahotsaaho mahaabalah
Verse 19
महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः ।
अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ १९॥
Mahaabuddhirmahaaveeryo mahaashaktirmahaadyutih
Anirdeshyavapuh shreemaanameyaatmaa mahaadridhrik
Verse 20
महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः ।
अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः ॥ २०॥
Maheshvaaso maheebhartaa shreenivaasah sataam gatih
Aniruddhah suraanando govindo govidaam patih
Shlokas 11 to 20 name him the unborn lord of all, the siddha, Vasu, the true, the lotus-eyed, Rudra, the many-headed, source of the universe, immortal, then all-seeing, the mighty, the giver of knowledge and master of the senses.
Verse 21
मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः ।
हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ २१॥
Mareechirdamano hansah suparno bhujagottamah
Hiranyanaabhah sutapaah padmanaabhah prajaapatih
Verse 22
अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः ।
अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ २२॥
Amrityuh sarvadrik sinhah sandhaataa sandhimaan sthirah
Ajo durmarshanah shaastaa vishrutaatmaa suraarihaa
Verse 23
गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः ।
निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः ॥ २३॥
Gururgurutamo dhaama satyah satyaparaakramah
Nimishonimishah sragvee vaachaspatirudaaradheeh
Verse 24
अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ २४॥
Agraneergraamaneeh shreemaan nyaayo netaa sameeranah
Sahasramoordhaa vishvaatmaa sahasraakshah sahasrapaat
Verse 25
आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः ।
अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः ॥ २५॥
Aavartano nivrittaatmaa sanvritah sampramardanah
Ahah sanvartako vahniranilo dharaneedharah
Verse 26
सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः ।
सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः ॥ २६॥
Suprasaadah prasannaatmaa vishvadhrigvishvabhugvibhuh
Satkartaa satkritah saadhurjahnurnaaraayano narah
Verse 27
असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः ।
सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ २७॥
Asankhyeyoprameyaatmaa vishishtah shishtakrichchhuchih
Siddhaarthah siddhasankalpah siddhidah siddhisaadhanah
Verse 28
वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः ।
वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ २८॥
Vrishaahee vrishabho vishnurvrishaparvaa vrishodarah
Vardhano vardhamaanashcha viviktah shrutisaagarah
Verse 29
सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः ।
नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ॥ २९॥
Subhujo durdharo vaagmee mahendro vasudo vasuh
Naikaroopo brihadroopah shipivishtah prakaashanah
Verse 30
ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः ।
ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः ॥ ३०॥
Ojastejodyutidharah prakaashaatmaa prataapanah
Riddhah spashtaaksharo mantrashchandraanshurbhaaskaradyutih
Shlokas 21 to 30 name him Marichi the ray, the swan, the great-winged Garuda, the lord of serpents, the lotus-naveled, the deathless, the lion, the guru of gurus, the true in might, the lord of speech, and Madhava.
Verse 31
अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः ।
औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ॥ ३१॥
Amritaanshoodbhavo bhaanuh shashabinduh sureshvarah
Aushadham jagatah setuh satyadharmaparaakramah
Verse 32
भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः ।
कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ ३२॥
Bhootabhavyabhavannaathah pavanah paavanonalah
Kaamahaa kaamakritkaantah kaamah kaamapradah prabhuh
Verse 33
युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः ।
अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित् ॥ ३३॥
Yugaadikridyugaavarto naikamaayo mahaashanah
Adrishyo vyaktaroopashcha sahasrajidanantajit
Verse 34
इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः ।
क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ॥ ३४॥
Ishtovishishtah shishteshtah shikhandee nahusho vrishah
Krodhahaa krodhakritkartaa vishvabaahurmaheedharah
Verse 35
अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः ।
अपांनिधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ ३५॥
Achyutah prathitah praanah praanado vaasavaanujah
Apaannidhiradhishthaanamapramattah pratishthitah
Verse 36
स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।
वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ३६॥
Skandah skandadharo dhuryo varado vaayuvaahanah
Vaasudevo brihadbhaanuraadidevah purandarah
Verse 37
अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ।
अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ ३७॥
Ashokastaaranastaarah shoorah shaurirjaneshvarah
Anukoolah shataavartah padmee padmanibhekshanah
Verse 38
पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् ।
महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः ॥ ३८॥
Padmanaabhoravindaakshah padmagarbhah shareerabhrit
Maharddhirriddho vriddhaatmaa mahaaksho garudadhvajah
Verse 39
अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः ।
सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिञ्जयः ॥ ३९॥
Atulah sharabho bheemah samayajno havirharih
Sarvalakshanalakshanyo lakshmeevaan samitinjayah
Verse 40
विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः ।
महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ॥ ४०॥
Viksharo rohito maargo heturdaamodarah sahah
Maheedharo mahaabhaago vegavaanamitaashanah
Shlokas 31 to 40 name him the source of the nectar-rayed moon, the Sun, lord of the devas, the bridge of the world, true to dharma, lord of past, present and future, the wind, the fire, slayer and giver of desire, the maker of ages, of many forms, the invisible and the visible.
Verse 41
उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः ।
करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ॥ ४१॥
Udbhavah kshobhano devah shreegarbhah parameshvarah
Karanam kaaranam kartaa vikartaa gahano guhah
Verse 42
व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः ।
परर्द्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ॥ ४२॥
Vyavasaayo vyavasthaanah sansthaanah sthaanado dhruvah
Pararddhih paramaspashtastushtah pushtah shubhekshanah
Verse 43
रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः ।
वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः ॥ ४३॥
Raamo viraamo virajo maargo neyo nayonayah
Veerah shaktimataam shreshtho dharmo dharmaviduttamah
Verse 44
वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः ।
हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ॥ ४४॥
Vaikunthah purushah praanah praanadah pranavah prithuh
Hiranyagarbhah shatrughno vyaapto vaayuradhokshajah
Verse 45
ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः ।
उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ॥ ४५॥
Rituh sudarshanah kaalah parameshthee parigrahah
Ugrah sanvatsaro daksho vishraamo vishvadakshinah
Verse 46
विस्तारः स्थावरस्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् ।
अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥ ४६॥
Vistaarah sthaavarasthaanuh pramaanam beejamavyayam
Arthonartho mahaakosho mahaabhogo mahaadhanah
Verse 47
अनिर्विण्णः स्थविष्ठोऽभूर्धर्मयूपो महामखः ।
नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः ॥ ४७॥
Anirvinnah sthavishthobhoordharmayoopo mahaamakhah
Nakshatranemirnakshatree kshamah kshaamah sameehanah
Verse 48
यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः ।
सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ॥ ४८॥
Yajna ijyo mahejyashcha kratuh satram sataam gatih
Sarvadarshee vimuktaatmaa sarvajno jnaanamuttamam
Verse 49
सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् ।
मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः ॥ ४९॥
Suvratah sumukhah sookshmah sughoshah sukhadah suhrit
Manoharo jitakrodho veerabaahurvidaaranah
Verse 50
स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् ।
वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ॥ ५०॥
Svaapanah svavasho vyaapee naikaatmaa naikakarmakrit
Vatsaro vatsalo vatsee ratnagarbho dhaneshvarah
Shlokas 41 to 50 name him the source and the stirrer, the supreme lord, the cause and the doer, the fixed and firm, Rama, the path and the guide, the best of the strong, and go on to dharma and its knower.
Verse 51
धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् ।
अविज्ञाता सहस्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ॥ ५१॥
Dharmagubdharmakriddharmee sadasatksharamaksharam
Avijnaataa sahasraanshurvidhaataa kritalakshanah
Verse 52
गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः ।
आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ॥ ५२॥
Gabhastinemih sattvasthah sinho bhootamaheshvarah
Aadidevo mahaadevo devesho devabhridguruh
Verse 53
उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः ।
शरीरभूतभृद्भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः ॥ ५३॥
Uttaro gopatirgoptaa jnaanagamyah puraatanah
Shareerabhootabhridbhoktaa kapeendro bhooridakshinah
Verse 54
सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरुसत्तमः ।
विनयो जयः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्वताम्पतिः ॥ ५४॥
Somapomritapah somah purujitpurusattamah
Vinayo jayah satyasandho daashaarhah saatvataampatih
Verse 55
जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः ।
अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः ॥ ५५॥
Jeevo vinayitaa saakshee mukundomitavikramah
Ambhonidhiranantaatmaa mahodadhishayontakah
Verse 56
अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः ।
आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः ॥ ५६॥
Ajo mahaarhah svaabhaavyo jitaamitrah pramodanah
Aanando nandano nandah satyadharmaa trivikramah
Verse 57
महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः ।
त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत् ॥ ५७॥
Maharshih kapilaachaaryah kritajno medineepatih
Tripadastridashaadhyaksho mahaashringah kritaantakrit
Verse 58
महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी ।
गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः ॥ ५८॥
Mahaavaraaho govindah sushenah kanakaangadee
Guhyo gabheero gahano guptashchakragadaadharah
Verse 59
वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः सङ्कर्षणोऽच्युतः ।
वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ॥ ५९॥
Vedhaah svaangojitah krishno dridhah sankarshanochyutah
Varuno vaaruno vrikshah pushkaraaksho mahaamanaah
Verse 60
भगवान् भगहाऽऽनन्दी वनमाली हलायुधः ।
आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ॥ ६०॥
Bhagavaan bhagahaanandee vanamaalee halaayudhah
Aadityo jyotiraadityah sahishnurgatisattamah
Shlokas 51 to 60 name him the keeper and doer of dharma, the perishable and the imperishable, with a thousand rays, the lion, the great lord of beings, the first god and Mahadeva, lord of the devas, the ancient known by knowledge, chief of the vanaras, and the deliverer.
Verse 61
सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः ।
दिवस्पृक् सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ॥ ६१॥
Sudhanvaa khandaparashurdaaruno dravinapradah
Divasprik sarvadrigvyaaso vaachaspatirayonijah
Verse 62
त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् ।
संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम् ॥ ६२॥
Trisaamaa saamagah saama nirvaanam bheshajam bhishak
Sannyaasakrichchhamah shaanto nishthaa shaantih paraayanam
Verse 63
शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः ।
गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ॥ ६३॥
Shubhaangah shaantidah srashtaa kumudah kuvaleshayah
Gohito gopatirgoptaa vrishabhaaksho vrishapriyah
Verse 64
अनिवर्ती निवृत्तात्मा सङ्क्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः ।
श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतांवरः ॥ ६४॥
Anivartee nivrittaatmaa sanksheptaa kshemakrichchhivah
Shreevatsavakshaah shreevaasah shreepatih shreemataanvarah
Verse 65
श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः ।
श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः ॥ ६५॥
Shreedah shreeshah shreenivaasah shreenidhih shreevibhaavanah
Shreedharah shreekarah shreyah shreemaanllokatrayaashrayah
Verse 66
स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः ।
विजितात्माऽविधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः ॥ ६६॥
Svakshah svangah shataanando nandirjyotirganeshvarah
Vijitaatmaavidheyaatmaa satkeertishchhinnasanshayah
Verse 67
उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः ।
भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ॥ ६७॥
Udeernah sarvatashchakshuraneeshah shaashvatasthirah
Bhooshayo bhooshano bhootirvishokah shokanaashanah
Verse 68
अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः ।
अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ॥ ६८॥
Archishmaanarchitah kumbho vishuddhaatmaa vishodhanah
Aniruddhopratirathah pradyumnomitavikramah
Verse 69
कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः ।
त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः ॥ ६९॥
Kaalaneminihaa veerah shaurih shoorajaneshvarah
Trilokaatmaa trilokeshah keshavah keshihaa harih
Verse 70
कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः ।
अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनञ्जयः ॥ ७०॥
Kaamadevah kaamapaalah kaamee kaantah kritaagamah
Anirdeshyavapurvishnurveeronanto dhananjayah
Shlokas 61 to 70 name him the holder of the fine bow and of Parashu, giver of wealth, Vyasa, the Sama and its singer, the medicine and physician, the peaceful refuge, then the lovely-limbed giver of peace, the friend of cows, and the lord of Brahma.
Verse 71
ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः ।
ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ॥ ७१॥
Brahmanyo brahmakrid Brahmaa brahma brahmavivardhanah
Brahmavid braahmano brahmee brahmajno braahmanapriyah
Verse 72
महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः ।
महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ॥ ७२॥
Mahaakramo mahaakarmaa mahaatejaa mahoragah
Mahaakraturmahaayajvaa mahaayajno mahaahavih
Verse 73
स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः ।
पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ ७३॥
Stavyah stavapriyah stotram stutih stotaa ranapriyah
Poornah poorayitaa punyah punyakeertiranaamayah
Verse 74
मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः ।
वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ॥ ७४॥
Manojavasteerthakaro vasuretaa vasupradah
Vasuprado vaasudevo vasurvasumanaa havih
Verse 75
सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः ।
शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः ॥ ७५॥
Sadgatih satkritih sattaa sadbhootih satparaayanah
Shooraseno yadushreshthah sannivaasah suyaamunah
Verse 76
भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः ।
दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ॥ ७६॥
Bhootaavaaso vaasudevah sarvaasunilayonalah
Darpahaa darpado dripto durdharothaaparaajitah
Verse 77
विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् ।
अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ॥ ७७॥
Vishvamoortirmahaamoortirdeeptamoortiramoortimaan
Anekamoortiravyaktah shatamoortih shataananah
Verse 78
एको नैकः सवः कः किं यत् तत्पदमनुत्तमम् ।
लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ॥ ७८॥
Eko naikah savah kah kim yat tatpadamanuttamam
Lokabandhurlokanaatho maadhavo bhaktavatsalah
Verse 79
सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी ।
वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ॥ ७९॥
Suvarnavarno hemaango varaangashchandanaangadee
Veerahaa vishamah shoonyo ghritaasheerachalashchalah
Verse 80
अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् ।
सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ ८०॥
Amaanee maanado maanyo lokasvaamee trilokadhrik
Sumedhaa medhajo dhanyah satyamedhaa dharaadharah
Shlokas 71 to 80 name him the friend of Brahman and its maker, great in stride, deed and splendour, the great sacrifice and the great offering, worthy of praise, praise itself and its singer, the full, the fulfiller, then the many-formed and his forms.
Verse 81
तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ॥ ८१॥
Tejovrisho dyutidharah sarvashastrabhritaam varah
Pragraho nigraho vyagro naikashringo gadaagrajah
Verse 82
चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः ।
चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ॥ ८२॥
Chaturmoortishchaturbaahushchaturvyoohashchaturgatih
Chaturaatmaa chaturbhaavashchaturvedavidekapaat
Verse 83
समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः ।
दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ ८३॥
Samaavartonivrittaatmaa durjayo duratikramah
Durlabho durgamo durgo duraavaaso duraarihaa
Verse 84
शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः ।
इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ ८४॥
Shubhaango lokasaarangah sutantustantuvardhanah
Indrakarmaa mahaakarmaa kritakarmaa kritaagamah
Verse 85
उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः ।
अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी ॥ ८५॥
Udbhavah sundarah sundo ratnanaabhah sulochanah
Arko vaajasanah shringee jayantah sarvavijjayee
Verse 86
सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः ।
महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ ८६॥
Suvarnabindurakshobhyah sarvavaageeshvareshvarah
Mahaahrado mahaagarto mahaabhooto mahaanidhih
Verse 87
कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः ।
अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ ८७॥
Kumudah kundarah kundah parjanyah paavanonilah
Amritaashomritavapuh sarvajnah sarvatomukhah
Verse 88
सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः ।
न्यग्रोधोऽदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ॥ ८८॥
Sulabhah suvratah siddhah shatrujichchhatrutaapanah
Nyagrodhodumbaroshvatthashchaanooraandhranishoodanah
Verse 89
सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः ।
अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ ८९॥
Sahasraarchih saptajihvah saptaidhaah saptavaahanah
Amoortiranaghochintyo bhayakridbhayanaashanah
Verse 90
अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।
अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९०॥
Anurbrihatkrishah sthoolo gunabhrinnirguno mahaan
Adhritah svadhritah svaasyah praagvansho vanshavardhanah
Shlokas 81 to 90 name him bright with strength, best of those who bear weapons, the one with four forms, four arms and four goals, and the unconquered, hard to reach and hard to overcome.
Verse 91
भारभृत् कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ।
आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ९१॥
Bhaarabhrit kathito yogee yogeeshah sarvakaamadah
Aashramah shramanah kshaamah suparno vaayuvaahanah
Verse 92
धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ।
अपराजितः सर्वसहो नियन्ताऽनियमोऽयमः ॥ ९२॥
Dhanurdharo dhanurvedo dando damayitaa damah
Aparaajitah sarvasaho niyantaaniyamoyamah
Verse 93
सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ।
अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः ॥ ९३॥
Sattvavaan saattvikah satyah satyadharmaparaayanah
Abhipraayah priyaarhorhah priyakrit preetivardhanah
Verse 94
विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ।
रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ ९४॥
Vihaayasagatirjyotih suruchirhutabhugvibhuh
Ravirvirochanah sooryah savitaa ravilochanah
Verse 95
अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ।
अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ९५॥
Ananto hutabhugbhoktaa sukhado naikajograjah
Anirvinnah sadaamarshee lokaadhishthaanamadbhutah
Verse 96
सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ।
स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ९६॥
Sanaatsanaatanatamah kapilah kapiravyayah
Svastidah svastikritsvasti svastibhuksvastidakshinah
Verse 97
अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः ।
शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः ॥ ९७॥
Araudrah kundalee chakree vikramyoorjitashaasanah
Shabdaatigah shabdasahah shishirah sharvareekarah
Verse 98
अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणांवरः ।
विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥ ९८॥
Akroorah peshalo daksho dakshinah kshaminaanvarah
Vidvattamo veetabhayah punyashravanakeertanah
Verse 99
उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः ।
वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः ॥ ९९॥
Uttaarano dushkritihaa punyo duhsvapnanaashanah
Veerahaa rakshanah santo jeevanah paryavasthitah
Verse 100
अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः ।
चतुरश्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः ॥ १००॥
Anantarooponantashreerjitamanyurbhayaapahah
Chaturashro gabheeraatmaa vidisho vyaadisho dishah
Shlokas 91 to 100 name him the bearer of burdens, the master of yogis, giver of every wish, the bow-bearer and the bow's knowledge, the ruler and the restraint, the unconquered, the true who holds to true dharma.
Verse 101
अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः ।
जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः ॥ १०१॥
Anaadirbhoorbhuvo lakshmeeh suveero ruchiraangadah
Janano janajanmaadirbheemo bheemaparaakramah
Verse 102
आधारनिलयोऽधाता पुष्पहासः प्रजागरः ।
ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः ॥ १०२॥
Aadhaaranilayodhaataa pushpahaasah prajaagarah
Oordhvagah satpathaachaarah praanadah pranavah panah
Verse 103
प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत्प्राणजीवनः ।
तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः ॥ १०३॥
Pramaanam praananilayah praanabhritpraanajeevanah
Tattvam tattvavidekaatmaa janmamrityujaraatigah
Verse 104
भूर्भुवःस्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः ।
यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः ॥ १०४॥
Bhoorbhuvahsvastarustaarah savitaa prapitaamahah
Yajno yajnapatiryajvaa yajnaango yajnavaahanah
Verse 105
यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधनः ।
यज्ञान्तकृद् यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च ॥ १०५॥
Yajnabhrid yajnakrid yajnee yajnabhug yajnasaadhanah
Yajnaantakrid yajnaguhyamannamannaada eva cha
Verse 106
आत्मयोनिः स्वयञ्जातो वैखानः सामगायनः ।
देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः ॥ १०६॥
Aatmayonih svayanjaato vaikhaanah saamagaayanah
Devakeenandanah srashtaa kshiteeshah paapanaashanah
Verse 107
शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः ॥ १०७॥
Shankhabhrinnandakee chakree shaarngadhanvaa gadaadharah
Rathaangapaanirakshobhyah sarvapraharanaayudhah
Verse 108
वनमाली गदी शार्ङ्गी शङ्खी चक्री च नन्दकी ।
श्रीमान् नारायणो विष्णुर्वासुदेवोऽभिरक्षतु ॥ १०८॥
Vanamaalee gadee shaarngee shankhee chakree cha nandakee
Shreemaan naaraayano vishnurvaasudevobhirakshatu
Shlokas 101 to 108 name him without beginning, Lakshmi's lord, the terrible in strength, the support, the wakeful, the giver of breath and Om itself, the measure of truth, the one self, then the bearer of the conch, the discus, the mace and the bow. The last shloka closes on Narayana, Vishnu and Vasudeva: may he protect.
Uttara bhaga, the closing part
Closing verse 1
भीष्म उवाच
इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः ।
नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम् ॥ १॥
Bheeshma uvaacha
Iteedam keertaneeyasya keshavasya mahaatmanah
Naamnaam sahasram divyaanaamasheshena prakeertitam
Closing verse 2
य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् ।
नाशुभं प्राप्नुयात्किञ्चित्सोऽमुत्रेह च मानवः ॥ २॥
Ya idam shrinuyaannityam yashchaapi parikeertayet
Naashubham praapnuyaatkinchitsomutreha cha maanavah
Closing verse 3
वेदान्तगो ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ।
वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् ॥ ३॥
Vedaantago braahmanah syaatkshatriyo vijayee bhavet
Vaishyo dhanasamriddhah syaachchhoodrah sukhamavaapnuyaat
Closing verse 4
धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् ।
कामानवाप्नुयात्कामी प्रजार्थी प्राप्नुयात्प्रजाम् ॥ ४॥
Dharmaarthee praapnuyaaddharmamarthaarthee chaarthamaapnuyaat
Kaamaanavaapnuyaatkaamee prajaarthee praapnuyaatprajaam
Closing verse 5
भक्तिमान् यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः ।
सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत्प्रकीर्तयेत् ॥ ५॥
Bhaktimaan yah sadotthaaya shuchistadgatamaanasah
Sahasram vaasudevasya naamnaametatprakeertayet
Closing verse 6
यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च ।
अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयः प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ ६॥
Yashah praapnoti vipulam jnaatipraadhaanyameva cha
Achalaam shriyamaapnoti shreyah praapnotyanuttamam
Closing verse 7
न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विन्दति ।
भवत्यरोगो द्युतिमान्बलरूपगुणान्वितः ॥ ७॥
Na bhayam kvachidaapnoti veeryam tejashcha vindati
Bhavatyarogo dyutimaanbalaroopagunaanvitah
Closing verse 8
रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ।
भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येतापन्न आपदः ॥ ८॥
Rogaarto muchyate rogaadbaddho muchyeta bandhanaat
Bhayaanmuchyeta bheetastu muchyetaapanna aapadah
Closing verse 9
दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् ।
स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः ॥ ९॥
Durgaanyatitaratyaashu purushah purushottamam
Stuvannaamasahasrena nityam bhaktisamanvitah
Closing verse 10
वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १०॥
Vaasudevaashrayo martyo vaasudevaparaayanah
Sarvapaapavishuddhaatmaa yaati brahma sanaatanam
Closing verse 11
न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् ।
जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजायते ॥ ११॥
Na vaasudevabhaktaanaamashubham vidyate kvachit
Janmamrityujaraavyaadhibhayam naivopajaayate
Closing verse 12
इमं स्तवमधीयानः श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।
युज्येतात्मसुखक्षान्तिश्रीधृतिस्मृतिकीर्तिभिः ॥ १२॥
Imam stavamadheeyaanah shraddhaabhaktisamanvitah
Yujyetaatmasukhakshaantishreedhritismritikeertibhih
Closing verse 13
न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभा मतिः ।
भवन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां पुरुषोत्तमे ॥ १३॥
Na krodho na cha maatsaryam na lobho naashubhaa matih
Bhavanti kritapunyaanaam bhaktaanaam purushottame
Closing verse 14
द्यौः सचन्द्रार्कनक्षत्रा खं दिशो भूर्महोदधिः ।
वासुदेवस्य वीर्येण विधृतानि महात्मनः ॥ १४॥
Dyauh sachandraarkanakshatraa kham disho bhoormahodadhih
Vaasudevasya veeryena vidhritaani mahaatmanah
Closing verse 15
ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ।
जगद्वशे वर्ततेदं कृष्णस्य सचराचरम् ॥ १५॥
Sasuraasuragandharvam sayakshoragaraakshasam
Jagadvashe vartatedam krishnasya sacharaacharam
Closing verse 16
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः ।
वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञ एव च ॥ १६॥
Indriyaani mano buddhih sattvam tejo balam dhritih
Vaasudevaatmakaanyaahuh kshetram kshetrajna eva cha
Closing verse 17
सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्प्यते ।
आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥ १७॥
Sarvaagamaanaamaachaarah prathamam parikalpyate
Aachaaraprabhavo dharmo dharmasya prabhurachyutah
Closing verse 18
ऋषयः पितरो देवा महाभूतानि धातवः ।
जङ्गमाजङ्गमं चेदं जगन्नारायणोद्भवम् ॥ १८॥
Rishayah pitaro devaa mahaabhootaani dhaatavah
Jangamaajangamam chedam jagannaaraayanodbhavam
Closing verse 19
योगो ज्ञानं तथा साङ्ख्यं विद्याः शिल्पादिकर्म च ।
वेदाः शास्त्राणि विज्ञानमेतत्सर्वं जनार्दनात् ॥ १९॥
Yogo jnaanam tathaa saankhyam vidyaah shilpaadikarma cha
Vedaah shaastraani vijnaanametatsarvam janaardanaat
Closing verse 20
एको विष्णुर्महद्भूतं पृथग्भूतान्यनेकशः ।
त्रींल्लोकान्व्याप्य भूतात्मा भुङ्क्ते विश्वभुगव्ययः ॥ २०॥
Eko vishnurmahadbhootam prithagbhootaanyanekashah
Treenllokaanvyaapya bhootaatmaa bhunkte vishvabhugavyayah
Closing verse 21
इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् ।
पठेद्य इच्छेत्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च ॥ २१॥
Imam stavam bhagavato vishnorvyaasena keertitam
Pathedya ichchhetpurushah shreyah praaptum sukhaani cha
Closing verse 22
विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभुमव्ययम् ।
भजन्ति ये पुष्कराक्षं न ते यान्ति पराभवम् ॥ २२॥
Vishveshvaramajam devam jagatah prabhumavyayam
Bhajanti ye pushkaraaksham na te yaanti paraabhavam
Closing verse 23
अर्जुन उवाच
पद्मपत्रविशालाक्ष पद्मनाभ सुरोत्तम ।
भक्तानामनुरक्तानां त्राता भव जनार्दन ॥ २३॥
Arjuna uvaacha
Padmapatravishaalaaksha padmanaabha surottama
Bhaktaanaamanuraktaanaam traataa bhava janaardana
Closing verse 24
श्रीभगवानुवाच
यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पाण्डव ।
सोऽहमेकेन श्लोकेन स्तुत एव न संशयः ॥ २४॥
Shreebhagavaanuvaacha
Yo maam naamasahasrena stotumichchhati paandava
Sohamekena shlokena stuta eva na sanshayah
Closing verse 25
व्यास उवाच
वासनाद्वासुदेवस्य वासितं भुवनत्रयम् ।
सर्वभूतनिवासोऽसि वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥ २५॥
Vyaasa uvaacha
Vaasanaadvaasudevasya vaasitam bhuvanatrayam
Sarvabhootanivaasosi vaasudeva namostu te
Closing verse 26
पार्वत्युवाच
केनोपायेन लघुना विष्णोर्नामसहस्रकम् ।
पठ्यते पण्डितैर्नित्यं श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ २६॥
Paarvatyuvaacha
Kenopaayena laghunaa vishnornaamasahasrakam
Pathyate panditairnityam shrotumichchhaamyaham prabho
Closing verse 27
ईश्वर उवाच
श्रीरामरामरामेति रमे रामे मनोरमे ।
सहस्रनामतत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥ २७॥
Eeshvara uvaacha
Shreeraamaraamaraameti rame raame manorame
Sahasranaamatattulyam raamanaama varaanane
Closing verse 28
ब्रह्मोवाच
नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये
सहस्रपादाक्षिशिरोरुबाहवे ।
सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते
सहस्रकोटियुगधारिणे नमः ॥ २८॥
Brahmovaacha
Namostvanantaaya sahasramoortaye
Sahasrapaadaakshishirorubaahave
Sahasranaamne purushaaya shaashvate
Sahasrakotiyugadhaarine namah
Closing verse 29
सञ्जय उवाच
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ २९॥
Sanjaya uvaacha
Yatra yogeshvarah krishno yatra paartho dhanurdharah
Tatra shreervijayo bhootirdhruvaa neetirmatirmama
Closing verse 30
श्रीभगवानुवाच
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ ३०॥
Shreebhagavaanuvaacha
Ananyaashchintayanto maam ye janaah paryupaasate
Teshaam nityaabhiyuktaanaam yogakshemam vahaamyaham
Closing verse 31
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥ ३१॥
Paritraanaaya saadhoonaam vinaashaaya cha dushkritaam
Dharmasansthaapanaarthaaya sambhavaami yuge yuge
Closing verse 32
आर्ता विषण्णाः शिथिलाश्च भीता घोरेषु च व्याधिषु वर्तमानाः ।
सङ्कीर्त्य नारायणशब्दमात्रं विमुक्तदुःखाः सुखिनो भवन्ति ॥ ३२॥
Aartaa vishannaah shithilaashcha bheetaa ghoreshu cha vyaadhishu vartamaanaah
Sankeertya naaraayanashabdamaatram vimuktaduhkhaah sukhino bhavanti
Closing verse 33
कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् ।
करोमि यद्यत् सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयामि ॥ ३३॥
Kaayena vaachaa manasendriyairvaa buddhyaatmanaa vaa prakriteh svabhaavaat
Karomi yadyat sakalam parasmai naaraayanaayeti samarpayaami
In the closing part Bhishma states what the text promises to those who hear or recite the names: no harm here or hereafter, and each reader, of any station, gains his aim. The part says so in its own voice. Arjuna, Vasudeva and others then add their word; Shiva tells Parvati that Rama's name equals the thousand; Brahma salutes the endless one of a thousand forms; and the last verses, quoting the Gita, end on Narayana as refuge.
Where readings differ
Editions differ in a few spellings and in the words that join the names. Many print a part called the nyasa between the dhyana and the opening part, used in formal recitation; this page leaves that part out and gives the text that is recited aloud. In formal recitation some half-lines repeat with "Om nama iti"; those repeats are left out too.
Related texts
- Om Jai Jagdish Hare
- Aditya Hridayam
- Kanakadhara Stotram
- Madhurashtakam
- Aartis, chalisas, stotras and mantras
The app adds what a page cannot: a japa counter, a sankalp and a daily schedule. Open your devotion screen in the app